Басты мәзірді ашу

Өзгерістер

ш
r2.7.3) (Боттың үстегені: be:Мікраарганізмы; косметические изменения
'''Микроорганизмдер''', [[микроб|микробтар]]тар – тек қана [[микроскоп|микроскоппен]]пен көруге болатын өте ұсақ [[организм|организмдер]]дер. Бұларды алғаш рет 17 ғасырда голланд ғалымы [[А.В. Левенгук]] ашқан. Микроорганизмдер арасында [[прокариот|прокариоттар]]тар және [[эукариот|эукариоттар]]тар тобына жататындары бар. Кейде Микроорганизмдерге [[вирус|вирустарды]]тарды да жатқызады. Микроорганизмдер мөлшері жағынан тым ұсақ болғандықтан, оларды табиғи субстраттардан оқшаулап алуда (таза дақыл күйінде), өсіруде және [[зерттеу|зерттеуде]]де ерекше тәсілдерді қолдауды қажет етеді. Микроорганизмдерді зерттейтін [[ғылым]] саласы – [[микробиология]]. Микроорганизмдердің басым көпшілігі бір [[клетка|клеткалы]]лы [[организм|организмдер]]дер. Олар, көбінесе, қарапайым бөліну арқылы тез көбейеді. Көп [[клетка|клеткалы]]лы [[организм|организмдерге]]дерге тән өте күрделі [[жынысты көбею]] процессі бұлардың көбінде болмайды.
[[FileСурет:Rotavirus Reconstruction.jpg|thumb|Alt=A.|[[Ротавирус]]]]
Микроорганизмдер [[физиология|физиологиялық]]лық және [[биохимия|биохимиялық]]лық қасиеттері жағынан әр түрлі. Олардың кейбіреулері басқа [[организм|организмдер]]дер өніп-өсе алмайтын ортада [[тіршілік]] етуге бейімделген. Мысысалы, 70 – 105<sup>0</sup>С ыстықта, жоғары деңгейдегі [[радиация|радиацияда]]да және [[концентрация|концентрациясы]]сы өте күшті [[қышқыл|қышқылды]]ды (pH<1,0) немесе [[сілті|сілтілі]]лі (рН 9,0 болатын, кейде одан да жоғары) орталарда, NaCl-дың жоғары [[концентрация|концентрациясында]]сында (25 – 30%), [[оттек]] жоқ [[жер|жерде]]де ([[анаэроб|анаэробты]]ты жағдайда) [[тіршілік]] ете алатын Микроорганизмдер белгілі. Олар өте төмен [[температура|температурада]]да да, құрғақшылық ортада да көбейе алады. Кейбір [[бактерия|бактериялар]]лар мен [[балдыр|балдырлар]]лар өз [[клетка|клеткасына]]сына қажетті барлық заттарды [[синтез|синтездеу]]деу үшін СО<sub>2</sub>-ні пайдаланады, бұларды [[автотроф|автотрофтар]]тар деп атайды. Бұлардың ішіндегі кейбіреулері (мысысалы, [[сүт қышқылы]] [[бактерия|бактериялары]]лары және қарапайымдылар) өздерінің дамуына қажетті өсу факторларын, яғни дайын [[витамин|витаминдер]]дер, [[амин қышқылы|амин қышқылдары]] немесе т.б. [[органикалық зат|органикалық заттарды]]тарды өздері [[синтез|синтездей]]дей алмайды. Мұндай Микроорганизмдерді – [[ауксотроф|ауксотрофтар]]тар деп атайды. Көптеген Микроорганизмдер өте күрделі органикалық қосылыстарын ([[белок|белоктар]]тар, [[көмірсулар|көмірсулары]]ы, соның ішінде [[целлюлоза]], [[липидтер]], [[нуклеин қышқылы|нуклеин қышқылдары]], көмірсутектері) ыдыратса, кейбіреуі адамдарды және жануарларды уландыратын ([[метанол]], [[көміртотығы]], [[күкіртсутек]], [[нитриттер]]) заттарды пайдалана алады, ал кейбір түрлері табиғи емес қосылыстарды ыдырата алады ([[ксенобиотик|ксенобиотиктер]]тер). Микроорганизмдер [[табиғат|табиғатта]]та – [[топырақ|топырақта]]та, [[су|суда]]да, [[ауа|ауада]]да кең таралған, [[биосфера|биосферадағы]]дағы зат айналымына белсене қатысады. Микроорганизмдер [[фотосинтез]] процесі кезінде түрлі қосылыстардың [[минерал|минералдануына]]дануына жағдай туғызып, [[атмосфера|атмосферадағы]]дағы СО<sub>2</sub> қорының болуын қамтамасыз етеді, сондай-ақ [[топырақ]] пен [[ауа|ауаға]]ға бірқатар [[биоген|биогендік]]дік [[элемент|элементтерді]]терді қайтарады. Микроорганизмдер [[ауа|ауадағы]]дағы [[молекула|молекуларық]]рық [[азот|азотты]]ты сіңіруге де ([[азотфиксация]]) белсене қатысады. [[Тау жыныстар|Тау жыныстары]]ы мен [[топырақ]] түзілу процесін ыдыратып, кейбір пайдалы қазбалардың (мысысалы, [[сульфид|сульфидтер]]тер мен [[күкірт]]) түзілуіне әсер етеді. Микроорганизмдердің практикалық маңызы зор. Олардың көпшілігі [[өнеркәсіп|өнеркәсіптің]]тің әр түрлі саласында (мал азықтық [[белок|белокты]]ты түзу, [[шарап]] жасау, нан пісіру, [[сүт қышқылы]] тағамдарын өндіру кезінде [[антибиотик|антибиотиктер]]тер, [[витамин|витаминдер]]дер, [[амин қышқылы|амин қышқылдары]], кейбір [[фермент|ферменттер]]тер, т.б.), адам шауашылығында (сүрлем даярлауда, [[өсімдік|өсімдіктерді]]терді [[биология|биологиялық]]лық жолмен қорғауда) кеңінен қолданылады. Сондай-ақ Микроорганизмдер лас суларды тазартуда, жанар газ – [[метан|метанды]]ды түзуде пайдаланылады. Бірқатар Микроорганизмдер адамдар, [[жануар|жануарлар]]лар және [[өсімдік|өсімдіктердің]]тердің [[патоген|патогені]]і болып саналады. Микроорганизмдердің кейбір түрлері [[топырақ|топырақты]]ты құнарсыздандырып, көптеген адам шауашылығын өнімдерін бүлдіреді, [[метал|металдардың]]дардың [[коррозия|коррозияға]]ға ұшырауына ықпал етеді. Микроорганизмдер [[биология|биологияның]]ның көптеген мәселелерін шешуде маңызды зерттеу нысаны болып саналады. Соның нәтижесінде көптеген [[биология|биологиялық]]лық заңдылықтар ашылып, [[биотехнология|биотехнологияның]]ның негізі қаланды.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік.
Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref>
 
== Сілтемелер ==
* [[Күкірт]]
* [[Метан]]
* [[Микроскоп]]
== Пайдаланған Әдебиет ==
{{stub}}
{{wikify}}
 
[[Санат:Микробиология]]
[[Санат:Микроағзалар]]
[[ast:Microorganismu]]
[[az:Mikroorqanizmlər]]
[[be:Мікраарганізмы]]
[[bg:Микроорганизъм]]
[[bn:অণুজীব]]
28 989

өңдеме