Арал теңізі — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш (r2.7.2) (Боттың түзеткені: el:Λίμνη Αράλη)
[[1990]] жылдардың басында теңіз айдынының ауданы ''45%''-дан астам кішірейіп, судың көлемі'' 65%''-ға кеміді, судың тұздылығы 3 еседен астам артты. Суы тартылған ''30 мың шаршы'' километрден астам орасан зор аумақ тұзды шөлге айналып, одан жылына ''40 млн'' тоннадан ''150 млн'' тоннаға дейін тұзды жел көтеріп теңізден мындаған шақырым шалғайға дейін тарап жайылатын болды. Арал төңірегінде [[антропогендік шөлдену процесі]] жедел өршіп, бұл орайда климаттың континенттенуі күшейді, шанды дауылдар жиілеп, топырақ қабаты, өсімдік жамылғысы күрт нашарлады, балықты айтпағанның өзінде, ауыл шаруашылығы дақылдарының түсімділігі мүлдем азайды. [[Жайылымдар]] мен [[шабындықтар]]дың өнімділігі азайып, дәрі-дәрмектік өсімдіктер қоры кеміді. Табиғи орта сапасының нашарлауы салдарынан жергілікті халықтың денсаулығына қауіпті төтенше экологиялық, әлеуметтік- экологиялық және санитариялық- эпидемиологиялық жағдай қалыптасты.
 
== Теңізді құтқарудағы болжамдар ==
[[Сурет:Aral_1960_2010.gif|thumb|250px|Арал теңізінің 1960-2010 ж.ж. аралығындағы көрінісі]]
Арал теңізінің болашағы дүние жүзі халықтарын толғандыруда. Оның бір жолата жойылып кетуі Орта Азия мен Қазақстанды ғана емес көптеген Шығыс елдеріннің тыныс-тіршілігіне өзгерістер әкелмек. Ал әлемдік [[климат|климаттың]] өзгеруі, шөлге айналу, [[атмосфера|атмосферадағы]] ауытқушылықтар, антропогендік [[экожүйе|экожүйелердің]] тұрақтсыздығынтұрақсыздығын тудырады. Арал мәселесі соңғы 10 шақты жылда географ және эколог ғалымдар арасында жиі-жиі пікірталастар туғызуда. Арал мәселесі туралы халықаралық [[конференция]]ларконференциялар ұйымдастырылды. Өркениетті елдер, халықаралық қоғамдастықтар қаржылай көмек көрсетуде. Олар негізінен Орта Азия республикалары, [[Ресей]], [[АҚШ]], [[Жапония]], т.б. мемлекеттер. Қазақстан жағы өз тарапынан тым құрыса Кіші Аралды сақтап қалу үшін көптеген жұмыстар атқарды. Екіге бөлінген теңіздің Қазақстандық аймағындағы Кіші Аралдың деңгейі баяу болса да көтереліп келеді.
Арал теңізін қалпына келтіріп жандандыру жөніндегі бірнеше ғылыми болжамдар мен жобалар бар. Олар:
 
# Сібір өзендерін Қазақстанға бұру.
# [[Әмудария]] мен Сырдария өзендерінің суын реттеу арқылы суды молайту.
# Арал теңізін жартылай сақтап қалу.
# Каспий теңізінің суын жасанды канал арқылы әкелу.
# [[Жер асты сулары]]нсуларын пайдалану.
# Арал теңізінің өздігінен табиғи ретттеулерін немесе толысуын күту.<ref>[http://temakosan.net/load/referaty_na_kazakhskom/ehkologija/aral_te_izi_zh_ne_ehkologijasy/19-1-0-4389 Образовательный сайт Казахстана, Арал теңізі және экологиясы, Temakosan]</ref>
 
Әрине, бұл жобалар болашақтың ісі болғанымен, уақыт талабы оны күттірмейді. Бәрі де қаражатқа кірелуі мүмкін. Ал оның іске асуы адамзат қауымының білімі мен біліктілігіне байланысты екені анық.
Қазіргі кезде аралды құтқаруда бағытында батыл да жоспарлы түрде ғылыми негізде жұмыстар жасалуда. «Арал тағдыры – адам тағдыры» болғандықтан, ғажайып су қоймасын оны сақтап қалу қазіргі ұрпақтың болашақ алдындағы борышы.<ref name=source1> [[Қазақ энциклопедиясы]] I том</ref>
 
Қазіргі кезде аралды құтқаруда бағытында батыл да жоспарлы түрде ғылыми негізде жұмыстар жасалуда. «Арал тағдыры – адам тағдыры» болғандықтан, ғажайып су қоймасын оны сақтап қалу қазіргі ұрпақтың болашақ алдындағы борышы.<ref name=source1> [[Қазақ энциклопедиясы]] I том</ref>
 
== Арал теңізін сақтау және қалпына келтіру шаралары ==
Тіркелгісіз қатысушы