Исатай Тайманұлы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
wikify using AWB
ш («Махамбет-Исатай_ескерткіші.jpg» деген аластатылды, бұны Ортаққордың қатысушысы Russavia жойған, себебі: Per [[commons:Commons:Deletion reques...)
ш (wikify using AWB)
| image_name =
| image_size = 300px
| image_caption =[[Исатай Тайманұлы]]
| date_of_birth = [[1791]]
| place_of_birth = [[Тайсойған құмындағы "Тайман жалы"]], [[Атырау облысы]] , [[Қызылқоға ауданы]]
}}
 
'''Исатай Тайманұлы''' (1791-1838) – 1836-38 жылдары Батыс Қазақстанда болған халық көтерілісінің саяси көсемі, қайсар қолбасшысы, халық батыры. [[Кіші жүз]] Байұлының [[Беріш]] руынан. [[Жоңғар]] шапқыншылығы кезінде атағы шыққан [[Ағатай батыр|Ағатай батырдың]]дың ұрпағы.
==И.Тайманұлы==
Халық батыры И.Тайманұлы 1791 жылы қазіргі [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]], Тайсойған құмындағы "Тайман жалы" деген жерде дүниеге келген. Исатайдың анасы Есентемір руының Тағашы бөлімінен. И.Тайманұлының төртінші атасы Ағатайдың (Тайман-Бегәлінің -Боқай-Ағатай) есімі қалмақтарға қарсы соғыста көрсеткен ерлігі үшін Беріш руының ұранына айналған Исатайдың жастық шағында оған ықпал жасап, қамқорлық еткен әкесі, Тайманның інісі - Жабал Бегәліұлы. 1808 жылы Жабал бастаған Бегәлі ауылы Бақсай бекінісі тұсынан Жайықтан өтіп, Бөкей ханның қарауына кіреді. Хан орысша сауатты, саясаттан хабары бар, халық алдында беделді Жабалды Беріш аулына старшина етіп қояды. Жабал қайтыс болғаннан кейін, оның орнына старшина етіп И.Тайманұлын қоюды сұрап, хан Бөкей 1812 жылы 12 наурызда Орынбордағы Шекара коммссиясына ұсыныс жасайды. Шекара комиссиясы 1813 жылғы қараша айында Бөкей ханның ұсынысын қуаттап, құжаттарды әскери губернаторға жібереді. Генерал губернатор Г.С.Волконский 1814 жылы 12-қарашада Исатайды старшиналыққа бекіту туралы құжатқа қол қояды.
==Исатай туралы==
Көтеріліс басшысы Исатай Тайманұлы басынан өткен көптеген ауыр әрі қауіпті оқиғаларға мойымай асқан қайсарлық көрсетіп, өз жауларымен өмірінің ақырына дейін алысып өтті. Тек Исатай ғана "өлгенінше көпті соңына ерте алды" ([[Х.Досмұхамедов]]). "Тып-тыныш әлемде,-деп жазды орыс журналисі [[Н.Савичев]],-қап-қара тұнық аспанда кейде жарқырап, зулап, жан-жағына отын шашып, жұртты таңқалдырып келе жатқан метеорды көресің. Тап осы метеор сияқты жарқын бейнелі, абзал, терең ақыл-ойдың иесі, халық қамын ойлаған қажырлы батыр -Исатай".
Қазақ кедейлерінінң көсемі И.Тайманұлының есімі - мәңгі халық есінде. Ақтөбе облысының Қобда ауданында Исатай батыр мен оның баласы Оспанға шайқас болған жерде ескерткіш орнатылған. Атырау облысы Исатай ауданының орталығы Аққыстауда да Исатай батырдың ескерткіші бар. [[Атырау]] қаласындағы орта мектепке, Миялы селосындағы орта мектепке, Жұмыскер селосындағы орталау мектепке батырдың есімі берілген. Батырдың туған жеріндегі "Тайман жалы" деп аталатын орынға мемориалдық тақта қойылып, Аққыстау селосында батырдың мемориалдық мұражайы ашылды. 1991 жылғы қыркүйек айында халық батыры И.Тайманұлының туғанына 200 жыл толуы республика көлемінде аталып өтті. Осы мерейтойға орай Қазақ ССР Ғылым Академиясының ұйымдастыруымен Алматы және Атырау қалаларында ғылыми-теориялық конференциялар өткізілді. И.Тайманұлы мен оның ұрпақтары туралы "]]Қазақфильм]]" киностудиясы "Мінгені Исатайдың Ақтабан-ай" атты деректі фильм түсірді. Халық батыры И.Тайманұлының 200 жылдық мерейтойын өткізу - қазіргі ұрпақтың батыр бабалар дәстүріне адалдығының айғағындай оқиға болды. Олай болса, Исатай Таймановтың батырлық өнегесі қазақ халқының мәңгі есінде.<ref> Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2 </ref>
 
==Пайдаланған әдебиет==
<references/>
 
{{Bio-stub}}
{{wikify}}
 
{{Kz-hist-stub}}
{{wikify}}
 
[[Санат:Тайсойған құмындағы "Тайман жалы"]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
 
 
{{Bio-stub}}
{{Kz-hist-stub}}
 
[[cs:Isataj Tajmanuly]]
545 440

өңдеме