Зайсан ауданы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
clean up, replaced: км2 → км² (2) using AWB
ш (clean up, replaced: км2 → км² (2) using AWB)
}}
 
'''Зайсан ауданы''' - [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысының]]ның қиыр шығысындағы әкімшілік бөлік. Шығысында [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]] шектеседі. Жер аумағы 9,1 мың км2км². Тұрғыны 38,9 мың адам, орташа тығыздығы 1 км2км²-ге 4,2 адамнан келеді (2008). Аудан құрамындағы 42 елді мекен 1 қалалық, 8 ауылдық әкімшілік округке біріктірілген. Аудан орталығы – [[Зайсан қаласы]] Зайсан ауданының жер бедері өте күрделі. Аудан жерімен [[Зайсан (көл)|Зайсан көлін]] жағалап [[Зайсан – Семей]], [[Зайсан – Өскемен]], [[Боран – Теректі – Балықтыбұлақ]] автомобиль жолдары өтеді.
==Ауданның әкімшілік-аумақтық бөлінуі==
[[File:Zaysan okrugteri.jpg|thumb|300x300px|Аудан округтерінің шекаралары]]
Аудандағы 29 мектепте білім алып отырған 6557 оқушыны бар. Мектеп оқушыларының бос уақытын мазмұнды ұйымдастыру мақсатында 846 оқушы мектептен тыс мекемелерге тартылып отырса, 4339 оқушыға мектептерден 266 спорт секциялары мен үйірмелер ұйымдастырылып отыр.
 
Ауданда 6439 оқушының 4008-не мектеп асханалары арқылы ыстық тамақ ұйымдастырылған, оның ішінде 1-4 сыныптардың 2396 оқушысы 100 пайыз тегін ыстық тамақпен қамтылған. <br />
 
==Ауыл шаруашылығы==
Зайсан ауданы облыс бойынша мал шаруашылығы және егіншілікпен айналысатын аудандардың бірі. Барлық жер көлемі 10444 мың га, соның ішінде егістік жер – 24,0 мың га, шабындық – 53865 га, жайылым - 747944 га. Сиымдылығы – 75 млн. м3 Үйдене су бөгені арқылы 8,3 мың га егістік жер суарылады. Кендірлік су жүйесі арқылы – 11,3 мың га егістік жер суарылады. Ауданда ұзындығы - 174 км Кендірлік өзені, ұзындығы 102 км Үйдене өзені, ұзындығы – 65 км Шағаноба өзені, 55 км Жеменей өзені, 30 км Теректі өзендері бар. Ауданның ауыл шаруашылығы саласының дамуы осы өзендермен тікелей байланысты. Аудандағы 1 қалалық және 8 ауылдық округтер бойынша 1313 шаруа қожалығы,1-ЖШС,2 ауылдық тұтыну кооперативі,6 су пайдаланушылар кооперативтері бар. 2010 жылы 12 айда өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдері 7 млрд.9 млн. теңгені құрап, өткен жылғыдан 26,0 %-ға артты. Барлық қаржы көздерінен 268 млн. теңге инвестиция тартылды.
 
===Мал шаруашылығы===
[[Сурет:Zaysan auil sharuashiligi_2sharuashiligi 2.JPG|thumb|200x200px|left]]
2010 жылдың статистикалық мәліметтері бойынша аудан көлемінде мал шаруашылығы бойынша өндірілген мал өнімдері мен жалпы мал басының саны өткен жылдың осы мерзімімен салыстырғанда әлде қайда артқандығы байқалады. Ауданда сойылып сатылған ет 119,1 %, сүт өндіру 118,4 %, қырқылған жүн 107,1% артты. Мал басының саны өткен жылғыдан ірі қара 100,1 %, қой мен ешкі 88 %, жылқы 109,4 %, құстар 118,2 пайызға артық орындалды.
[[Сурет:Mal sharualshiligi.JPG|thumb|300x300px|center]]
Малдың барлық түрлерін асылдандыру мақсатында бірқатар қомақты істер атқарылуда. Мысалы «Қара Ертіс» шаруа қожалығының бүгінгі күні шаруашылықта 1411 бас асыл тұқымды жартылай қылшық жүнді, қысқа төзімді, етті «Байыс» қойларын өсіруде. Сондай-ақ «Байыс» тұқымды қойларын өсірумен «Жасұлан» шаруа қожалығы айналысуда. Оның шаруашылығында асыл тұқымды қой саны 450 басты құрап отыр. Сонымен қатар өткен жылы жылқы тұқымын асылдандыру мақсатында Біржан ауыл округіне қарасты «Аружан» шаруа қожалығы «Қостанай» асыл тұқымды жылқысын Алматы облысынан әкеліп, өсіруде, Қаратал округіне қарасты «Түкібай» шаруа қожалығы асыл тұқымды жылқы шаруашылығы статусын алды. Ауданда 10 шаруа қожалығы ірі қара малдарын жаз бойы бордақылап, жайып, семірту шегіне жеткізіп, етке өткізді. 2010-2011 жылғы мал қыстатуға аудан бойынша 122,1, мың тонна ірі сабақты мал азығы дайындалды.
===Өсімдік саласы===
[[Сурет:Zaysan auil sharuashiligi.JPG|thumb|200x200px|]]
2010 жылы аудан бойынша егілген егістік көлемі 12916 га құрады. Оның ішінде дәнді астық 4720 га, майлы дақылдар- 2986 га, картоп-1472 га, көкөніс-бақша дақылдары-786 га. Биыл 2009 жылға қарағанда дәнді астық – 124,1%, картоп - 101,4 %, көпжылдық шөп – 133,7 % артық егілді.Көктемгі егісті жүргізуге аудан шаруашылықтарында бидай тұқымы, жанар-жағармай жеткілікті болды. Аудан шаруашылықтарында көктемгі егіс жұмыстарына қажетті техникалар толық жөнделіп, дайындалды. Тракторлардың, трактор тіркемелерінің , соқалар, қопсытқыштар, тырмалар, тұқым сепкіштер дайындығы -100 % -ды құрады. Көктемгі егіс жұмыстарын жүргізу үшін 540 тонна дизель отыны ауыл шаруашылығы құрылымдарына тасылып жеткізілді. Ауданның тауар өндірушілерін ауылшаруашылық дақылдарының аудандастырылған сорттарының жоғары сапалы тұқымдарымен қамтамасыз ету үшін 2007 жылы «Әмірен» шаруа қожалығы негізінде тұқым шаруашылығы құрылды. Бұл шаруашылық дәнді және майлы дақылдардың 1, 2, 3 репродукциялы тұқымдарын көбейтумен айналысады. 2010 жылы жоғары сортты арпа тұқымын 139 га , 21 га сұлы тұқымын көбейту мақсатында септі. Ауданда 6 су пайдаланушылар кооперативі құрылып «Әділет» басқармасынан тіркеуден өтіп, жұмыс істеуде. Күздік жиын-терін кезінде 4720 га дәнді астық орылып,одан 7560 тн өнім алынып, әр гектардан 16,0 центнерден өнім алынды.640 гектар көкөністің әр гектарынан 142 центнерден өнім алынып, барлығы 9115 тн өнім жиналды.Майлы дақылдардың әр гектарынан 6,1 центнерден өнім алынды.
 
===Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуші кәсіпорындар===
 
2003 жылы Зайсан өңірінің Шілікті ауылында Қазақстан [[археологтарының]] қазба жұмыстарының негізінде, [[«Шілікті қорғаны»]] табылды. Онда ежелгі [[Сақ тайпасының]] [[«Алтын адамы»]] жауынгері табылды.
 
 
==Өндіріс==
 
Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] өз сөзінде: «Әрбір адам біздің мемлекетімізге, оның бай да даңқты тарихына, оның болашағына өзінің қатысты екенін мақтанышпен сезіне алатындай іс-қимыл жүйесін талдап жасау қажет. Елдің проблемалары да, келешегі де барлық адамға жақын әрі түсінікті болуға тиіс»,- дейді.
Елбасының алға қойған міндеттерін зайсандықтар қызу қолдап, жүзеге асыруға бір кісідей жұмылуда. Қиындықты еңбекпен жеңу қажеттігін жақсы сезінеді. Әркім өз бақытының, болашағының бапкері болу керектігі санаға сіңірілуде. Зайсан Қазақстанның қиыр шығысындағы шуақты, шырақты аудан ретінде әрқашан көріне беретініне күмән жоқ. <ref>[["Қазақ Энциклопедиясы"]], 4 том 3 бөлім </ref>
==Сілтемелер==
* [http://zaysan.vko.gov.kz/kaz/education.htm/ Зайсан ауданы әкімінін ресми сайты]
{{Шығыс Қазақстан облысы}}
 
{{stub}}
{{wikify}}
 
[[Санат:Қазақстан аудандары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысы]]
 
 
{{stub}}
 
[[bg:Зайсански район]]