Афоризм — нұсқалар арасындағы айырмашылық

толықтыру
ш (Bot: Migrating 49 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q165740 (translate me))
(толықтыру)
'''Афоризм''' - қысқа сөзбен түйінделген тиянақты, бейнелі [[ой]]. Әуезов ғылыми және әдеби-көркем шығармашылық еңбегінде Афоризмге үлкен мән беріп, оны жинауға ерекше көңіл бөледі. Ол ертедегі [[Би|билер]], [[шешен|шешендер]], ел арасындағы көнекөз қариялар немесе әлем әдебиетінің белгілі майталмандары айтқан Афоризм сөздерді жадында сақтаған, <ref> Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 ж., 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3 </ref>қажеттілерін хатқа түсіріп алып отырған. Солардың бірқатары [[баспасөз]] бетінде, жазушының 20 томдық шығармалар жинағында ''«[[Есте болар сөздер]]»'' деген тақырыппен жарияланды, енді біразы жазушының [[Мұрағат|мұрағатында]] сақтаулы. Әуезов афоризмді жинаумен қатар, оның жанрлық сипаты, көркемдік-эстетикалық ерекшеліктері, сөз өнерінің өзге жанрының поэтикалық жүйесінде пайдаланылуы мен атқаратын көркемдік қызметі туралы да маңызды байымдаулар жасаған. Афоризмнің, оның басты [[Поэтика|поэтикалық]] қасиеттерінің ақындар айтысында, шешендік өнерде пайдаланылу жолдары мен олардың көркемдік-эстетикалық қызметі жазушының бірнеше зерттеу мақалаларында көрсетілген. ''«[[Абай Құнанбаев|Абай (Ибраһим) Құнанбаев]] (1845-1904)»'' атты [[Монография|монографиясында]] ''«бір-екі өлең жолының бойына сыйған тұжырымды көркем сөз Абайда көбінесе афоризм боп қалыптасқанын»'' айта келіп, Афоризмнің өр түрлі жайлардан «''түйіп айтқан нақыл, ақыл, терең ойлар»'' екенін атап көрсетеді.<ref> Мұхтар Әуезов энциклопедиясы - Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011. ISBN 978-601-282-175-8 </ref>
 
== Афоризмдерден мысал ==
=== Ар-намыс, ұят туралы ===
* Нысап пен ұят әділеттен шығады.
* Бір аяқ сусын - екі кісінің құны: су табылмаса шөлдеген өледі, ұяттан - тауып бермеген өледі.
* Қазаққа ар-ұят ең жоғары саналады.
* Әділеттілік, арлылық пен махаббат - қабірден әрі өткендегі үш жолдасың осылар.
* Арсыз болмай - атақ жоқ.
* Арын сатқан антұрғанның айтқан сөзі құрсын.
* Арыңды сатып тапқан мал - харам.
* Пайда ойлама - ар ойла.
* Арсыз сөз қыдыртып, жұрт құтыртуға құмар.
* Ар-намыссыз - ұлттық сана мен ұлттық намыс та тұл.
* Жалған намыс - қасиет емес, ар сақтаған - қасиет.
* Құс ілген қудың ұятта ісі болмайды.
* Ат - шабысына қарай шабады, ер - намысына қарай шабады.
* Сайланарда бермейтін уәделері жоқ. Сайланып алған соң аспанда құдай барын, ел-жұрт алдында абырой -ұят барын ұмытып кетеді.
* Ұятсызбен ұстаспа.
* Тау суындай тұнық та мөлдір ар.
* Ар жазасы - бар жазадан ауыр жаза.
* Масқарадан ажал да ақтап ала алмайды.
* Айтуға - ұят, айтпасаң - қиянат.
* Рухы мен намысы сөнген ел - өлген ел.
* Ұлттығыңды жойып, тіліңді кесіп, аузыңды буа берсе - қорқақ та боласың, бүгежек те, именшек те боласың.
* Өзіне келер ұятты өзі біліп тұрса игі.
* Жеңілістің өзінен де ұяты жаман.
* Білмеген нәрсеңді сұрап алуды ар көрме.
* Ар-намыс, махаббат болмаған жерде адамшылық тұра ма?! Бұл сипаттардың болуы үшін адам баласы азат, тәрбиелі болуға тиіс.
* Ар-ождан алдындағы адалдық - өз қадір-қасиетіңе, ізгі іс-әрекетіңе байланысты.
* Ұят қымбат, ар қымбат,
* Кісі малын қымқырып, ары азғандар оңбайды.
* Арың сақта, болсаң да малға кедей.
* Арам жеген өкімдер, параға құныққандар өкініш отына өртенеді.
 
 
==Пайдаланған әдебиет==