Климат — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
Түйіндемесі өңделмейді
ш (Bot: Migrating 97 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q7937 (translate me))
ш
[[Сурет:MonthlyMeanT.gif|thumb|300px|right| 1961 -ден 1990 жылдарға дейiн беттiң орташа айлық температуралары. Бұл мысалдар ауа райы орналастырылу және маусымға байланысты өзгертетiн анықтайды]]
'''Климат'''<ref> Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мекгеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> ({{lang-el|κλίμα}} (klimatos) — еңкейіс<ref>Ежелгі гректер климаттық өзгерістерді Күн сәулелерінің жер бетіне түсу бұрышымен байланыстырған.</ref>) — белгілі бір жердегі ауа райының көп жылдық режимі, яғни осы жерде болуға тиісті ауа райы жағдайларының жиынтығы мен оның бір ізбен өзгеріп отыруы.
 
== Климаттық белдемділік ==
{{main|Климаттық белдеулер}}
[[Планета]]ның беткі жазықтығын климаттык өзгешеліктері тұрғысынан бірнеше белдемдерге бөлу ұстанымы. [[Жер|Жер шарын]] тұтасымен орап өтетін осы белдемдердің жиектері ендік сызықтармен (параллелдермен) орайлас бағытталған. Әрбір [[климат]]тық белдем құрамында бірнеше [[климат]]тықклиматтық атыраптар оқшаулануы мүмкін. Климаттық белдем деген ұғым аймақтық түсінік ретінде де қолданылады. Мысалы, таулы өңірлерге тән түрлі биіктік деңгейлерінің тек өздеріне ғана тән климаттык жағдайлармен сипатталуы осы деңгейлерді дербес [[климат]]тықклиматтық белдемдер ретінде даралауға мүмкіндік береді.
 
== Климаттың, мұздықтардың кезендік тербелістері ==
Климаттың, мұздықтардың, сушаралардың жаға сызықтарының үзақтығы мен қарқын дылыққарқындылық дәрежесі әр түрлі - метаморфизма, яғни бірнеше немесе ондаған жылдардан (мыс., 35 жылдык [[Брюкнер]] кезеңдері) бірнеше мыңжылдықтарға дейінгі ырғақты өзгерістері. Орташа жылдық температураның, ылғалдық дәрежесінің, мұздықтар өлшемінің өзгерістерінде білінеді. Әр түрлі себептерге, негізінен жерден тыс — [[Күн]] радиациясының кезендік өзгерістері мен қаркындылығына, Жер орбитасы эксцентрисетінің ауытқуларына байланысты.<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—
Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref><ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік.