Ядро — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
Түйіндемесі өңделмейді
ш (clean up, replaced: клетка → жасуша (9) using AWB)
ш
'''Ядро''' ([[nucleus]]) – [[жануарлар]] мен [[өсімдіктер]] жасушаларының ең маңызды құрам бөлігі. Ядро тұқым қуалаушылық ([[генетика]]) ақпараттың сақталуы және осыған байланысты жасуша [[цитоплазма]]сындағы [[белок]]тар мен [[фермент]]тердің түзілуін қамтамасыз етеді. Ядроны алғаш рет тауықтың жұмыртқа жасушасынан байқаған 1825 ж. чех ғалымы [[Я.Пуркине]] ([[1787 – 1869]]) болды. Ядроны өсімдіктер жасушасынан [[ағылшын]] ботанигі [[Р.Броун]] ([[1831 – 33]]), ал жануарлар жасушасынан [[Т.Шванн]] ([[1838 – 39]]) анықтады. Ядро [[кариолемма]]дан (ядро қабықшасы), [[хромосома]]лардан, ядрошықтан және [[кариоплазма]]дан (ядро сөлі, шырыны) құралады. [[Кариолемма]] ядроны жасуша [[цитоплазма]]сынанцитоплазмасынан бөліп тұрады. Ол сыртқы және ішкі жарғақшалардан және олардың аралығындағы жарғақаралық ([[перинуклеар]]лы) кеңістіктен тұрады. [[Кариолемма]]даКариолеммада көптеген ұсақ тесіктер болады. Олардың саны жасушадағы түзіліс процестерінің белсенділігіне байланысты. Түзіліс процесі күшейген сайын, тесіктер саны да көбейеді. Ядро қабықшасы тесіктері арқылы жасуша [[цитоплазма]]сыцитоплазмасы мен Ядро аралығында зат алмасу процесі ([[белок]]тар, [[көмірсу]]лар, [[май]]лар, [[нуклеин қышқылдары]], су, әр түрлі [[ион]]дар) үздіксіз жүріп отырады. [[Кариолемма]] тесіктері арқылы ядро [[цитоплазма]]лықцитоплазмалық тормен, одан әрі жасушаны қоршаған ортамен байланысады. Ядроның біркелкі қоймалжың сұйық бөлігі [[кариоплазма]] деп аталады. Оның құрамына [[су]], [[белок]], [[көмірсу]]ларкөмірсулар, [[нуклеопротеид]]тер, [[витамин]]дер, [[фермент]]терферменттер, [[минералды тұздар]] [[ион]]дарыиондары кіреді. [[Кариоплазма]] [[митоз]] кезінде [[цитоплазма]]менцитоплазмамен қосылып кетеді. Ол ядроның құрам бөліктерін байланыстырып тұрады. Ядро құрамындағы қара-көк түске боялған, дөңгелек келген денешікті ядрошық деп атайды. Оның мөлшері 1 – 5 мкм, оның негізін жуандығы 60 – 80 нм жіпше торы құрайды. Ядрошықтың саны 1 – 2, кейде одан да көп болуы мүмкін. Ядрошық [[нуклеопротеид]]теннуклеопротеидтен ([[РНҚ]] және [[белок]]) құралған. Онда [[рибосома]]лық [[РНҚ]] ([[р-РНҚ]]) және [[рибосома]]лар түзіледі.
 
Ядро (лат. nucleus, грек, kaiyon — ядро) — организмдегі протеиндік алмасуды реттеу арқылы тұқымқуалаушылық қасиеттерді ұрпақтан-ұрпаққа жеткізетін жасушаның негізгі бөлігі. Интерфазалық жасуша ядросы хроматин дәншелерінен (хромосомалардың көрінетін бөліктері), ядрошықтан, нуклеоплазмадан (кариоплазма — ядро сөлі) және нуклеолеммадан (кариолема) тұрады. Сыртқы және ішкі жарғақтардан құралған нуклеолеммада цитоплазмамен қатысатын диаметрі 80-90 нм тесіктер болады. Интерфазалық хроматин дәншелері хромосомалардың микроскоппен көрінетін бөліктері. Хромосомалардың таратылған, нашар боялатын және белсенді қызмет атқаратын бөліктерін — эухроматин, ал ширатылып жақсы боялатын, енжар қызмет атқаратын бөліктерін гетерохроматин деп атайды. Хромосомалар тұқымқуалаушылық қасиеттерді ұрпақтан-ұрпаққа жеткізетін құрылым. Олар дезоксирибонуклеопротеидтерден тұрады. Ядрошық дөңгелек келген, диаметрі 1-5 мкм денешік. Ядрошықта рибосомалар түзіледі. Кариоплазма ядроның біркелкі боялған қоймалжың бөлігі. Кариоплазма құрамында нуклеин қышқылдары мен протеиндерді түзуге керекті нуклеопротеидтер, гликопротеидтер және әртүрлі ферменттер болады.<ref>Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9</ref>