Фонограммалар — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
Түйіндемесі өңделмейді
ш
 
'''Фонограммалар /фонемограмма/ фонография'''- дыбыс белгілейтін әріптер, кескіндер жекелеген дыбыстарды таңбалайды.
дыбыс белгілейтін әріптер, кескіндер жекелеген дыбыстарды таңбалайды.
 
Дыбыстық әріп кескіндер жүйесін зерттеушілер төмендегі 2 топқа бөліп қарастырады.
қарастырады.
Онда:
#Консананттық-дыбыстық жүйесі. Мұнда жазу кескіндері тек қана дауыссыз дыбыстарды белгілейді. Ондай жазу жүйесіне [[финика]], [[угарит]], [[көне еврей]], [[арамей]], [[араб жазу]]лары жатады <ref>Истрин В.А. Возникновение и развитие письма. -М., 1965. -399 с</ref>.
дыбыстарды белгілейді. Ондай жазу жүйесіне [[финика]], [[угарит]],
#Дауысты дыбыстар жүйесі. Мұнда [[дауысты]], [[дауыссыз дыбыстар]] бірдей белгіленеді. Бұл жүйеге грек, латин, уйғұр, байырғы түрік бітіг т.т. с.с. жазулар жатады.
[[көне еврей]], [[арамей]], [[араб жазу]]лары жатады <ref>Истрин
Әлем халықтарының жазу жүйесі тарихи кезеңдерді басып өтіп бір ізге түсіп реттеліп қалыптасқанын зерттеушілер еңбектерінде көрсетіп келді <ref>Лоукотка Ч. Развитие письма. -М., 1950. -320 с. 207</ref>.
В.А. Возникновение и развитие письма. -М., 1965. -399 с</ref>.
[[Әлем халықтары]]ның жазу жүйесінің тарихи қалыптасу ерекшелігі төмендегідей болады. Онда:
#Дауысты дыбыстар жүйесі. Мұнда [[дауысты]], [[дауыссыз дыбыстар]] бірдей белгіленеді. Бұл жүйеге грек, латин, уйғұр, байырғы түрік бітіг т.т. с.с. жазулар жатады.
# Пиктографиядан бастау алып, [[логограмма]], [[морфемограма]], [[силлабограмма]] (буындық), [[консонант]]тық-дыбыстық, [[дауысты]]-дыбыстық және аралық деген кезеңдерді рухани даму барысында басып өтеді екен. Ал түрік [[бітіг жазуы]] [[пиктограмма]]дан басталып, фонограммаға дейін даму барысында [[морфемограмма]]ны аттап өткен сияқты. Морфемограммаға сай келетін сипатын біз көре алмадық.
бірдей белгіленеді. Бұл жүйеге грек, латын, ұйғыр, байырғы түрік бітіг
#Қолданған жазу кескіндерінің құрылымы (пиктографиялық, логографиялық, [[әріптік-дыбыстық]]) тілдік мағынасы жағынан да (ішкі формасы), сыртқы графикалық кескіні жағынан да өзін-өзі анықтап тұруға тиісті. Бұл жағынан байырғы түрік бітіг кескіндері (логограммадан фонограмма аралығында) тарихи даму барысында реттеліп, сұрыпталып отырған. Әрі жазу кескіндерінің құрамы көп өзгеріске түспей тұрақты болған. Бұл ерекшелік түрік бітіг жазуының ондаған ғасыр бойы тарихи сұрыптаудан өткенін көрсетеді<ref>Фридрих И. История письма. -М., 1979. -463 с</ref>.
т.т. с.с. жазулар жатады.
# Жазу жүйесінің негізгі қағидаты (принципі) сол тілдің табиғатына, болмысына сай болып шыққан болуы шарт. Байырғы түрік бітіг жазуы реформаға енгеннен кейін бұл қағида бұлжымай орындалған. Ол туралы кейінгі үшінші бөлімде сөз етіледі. Міне, осы ерекшеліктер [[Еуразия]]ның аймағында б.з.б. ІІ ғасырынан б.з. V ғасыр аралығында түркі халықтарының қалдырған тарихи жазба деректері арқылы [[фонограмма]]лық жүйенің алғашқы кезеңінде қаншалық дәрежеде болғанына көз жеткізуге болады.
Әлем халықтарының жазу жүйесі тарихи кезеңдерді басып өтіп бір ізге
түсіп реттеліп қалыптасқанын зерттеушілер еңбектерінде көрсетіп келді
<ref>Лоукотка Ч. Развитие письма. -М., 1950. -320 с.
207</ref>.
[[Әлем халықтары]]ның жазу жүйесінің тарихи қалыптасу ерекшелігі төмендегідей болады. Онда:
төмендегідей болады. Онда:
# Пиктографиядан бастау алып, [[логограмма]], [[морфемограма]],
[[силлабограмма]] (буындық), [[консонант]]тық-дыбыстық,
[[дауысты]]-дыбыстық және аралық деген кезеңдерді рухани даму барысында
басып өтеді екен. Ал түрік [[бітіг жазуы]] [[пиктограмма]]дан басталып,
фонограммаға дейін даму барысында [[морфемограмма]]ны аттап өткен
сияқты. Морфемограммаға сай келетін сипатын біз көре алмадық.
#Қолданған жазу кескіндерінің құрылымы (пиктографиялық, логографиялық,
[[әріптік-дыбыстық]]) тілдік мағынасы жағынан да (ішкі формасы), сыртқы
графикалық кескіні жағынан да өзін-өзі анықтап тұруға тиісті. Бұл
жағынан байырғы түрік бітіг кескіндері (логограммадан фонограмма
аралығында) тарихи даму барысында реттеліп, сұрыпталып отырған. Әрі жазу кескіндерінің құрамы көп өзгеріске түспей тұрақты болған. Бұл ерекшелік түрік бітіг жазуының ондаған ғасыр бойы тарихи сұрыптаудан өткенін
көрсетеді<ref>Фридрих И. История письма. -М., 1979. -463
с</ref>.
# Жазу жүйесінің негізгі қағидаты (принципі) сол тілдің табиғатына,
болмысына сай болып шыққан болуы шарт. Байырғы түрік бітіг жазуы
реформаға енгеннен кейін бұл қағида бұлжымай орындалған. Ол туралы
кейінгі үшінші бөлімде сөз етіледі. Міне, осы ерекшеліктер
[[Еуразия]]ның аймағында б.з.б. ІІ ғасырынан б.з. V ғасыр аралығында
түркі халықтарының қалдырған тарихи жазба деректері арқылы
[[фонограмма]]лық жүйенің алғашқы кезеңінде қаншалық дәрежеде болғанына
көз жеткізуге болады.
 
== Дереккөздер ==