Слюдалар — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB
ш (Bot: Migrating 49 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q114675 (translate me))
ш (clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB)
[[File:MicaSheetUSGOV.jpg|thumb|Слюда]]
[[File:mica-from-alstead.jpg|thumb|Слюда]]
'''Слюдалар'''<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—
Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> — қабатталған құрылымды алюмосиликаттардан тұратын [[минералдар тобы]].
*Жалпы химиялық формуласы: R<sub>1</sub>R<sub>2</sub>–3[AlSі<sub>3</sub>O<sub>10</sub>](OH,F)<sub>2</sub>, мұндағы R<sub>1</sub>=K, Na; R<sub>2</sub><sup>–3−3</sup>=Al, Mg, Fe, Lі.
*Слюдаларға кең тараған изовалентті және гетеровалентті изоморфтық алмасулар тән.
*Слюдалар оң таңбалы [[Иондар|иондардыңиондар]]дың сипаты бойынша өзіндік слюдаларға (''K, Na иондары'') және морт (''Ca ионы'') және гидрослюдаларға бөлінеді.
*Өзіндік слюдаларға құрамы өзгермелі [[Минерал|минералдарминерал]]дар кіреді. Мыcалы, ''[[аннит]], флогопит, мусковит, полилитионит, тайниолит, парагонит'', тағы басқа.
*Бұлардан басқа аралық құрамды минералдар:'' биотит, [[фенгит]], лепидолит, циннвальдит, протолитионит'' кіреді.
*Морт слюдаларға жататын [[минералдар]]: ''[[маргарит]], ксантофиллит, битиит''.
*Кейде слюдалар “''слюда заңы''” бойынша қосақталып немесе эндогендік жағдайларда жаралады.
*Слюдалардың құрылымында үш қабатты [[Октаэдр|октаэдрлікоктаэдр]]лік торлардан (''иондар мен кремний-оттекті'') түзілген пакеттер болады.
*Слюдаларға тән ерекшелік — құрамында әр түрлі температураға байланысты бөлінетін судың болуы.
*Моноклиндік сингонияда кристалданады. Жақсы қалыптасқан кристалдары жақтарға және псевдогексагонды кейіпке ие болады. Тақталы, кестелі, қабыршақты [[агрегаттар]] түзеді.
**Темірлі слюдалардың түсі қоңыр, қошқыл-жасыл және темір иондарының мөлшеріне қарай қара болуы мүмкін.
**Темірі аз слюдалар үйкеліске, отқа, химиялық заттар әсеріне төзімді. Оларға электроқшаулағыш, механикалық иілгіштік, серпімділік, тағы басқа қасиеттер тән.
*Слюдалар маңызды [[Таутау жыныстары|тау жыныстарын]]н түзуші минералдар болып саналады.
*Слюдалардың өндіріс үшін маңыздылары: ''мусковит, флогопит, вермикулит, глауконит'' және ''литий кентастары'' ретінде литийлі слюдалар
*Мусковит кен орындары ''гранитті пегматит, грейзен, слюдалы тақтатастарға'', ал ''флогопит кендері сілтілі'' және ''ультранегізді'' тау жыныстарына ұштастырылған.
(450 мың тонна) есептелген. Бұл кенорынның кенінде
вермикулиттен басқа гидрослюда бар (1,7 млн. тонна).
Қазақстанның оңтүстігіндегі құлан ([[Қаратау|Қаратауда]]да) мен
Иірсу кенорындары өнеркәсіптік қызығушылық туындатады. құлан кенорнындағы вермикулиттің есептелген баланстық қоры - 168 мың тонна, гидробиотит пен
гидролюда - 1 млн. тонна. Иірсу кенорнының алдын ала
Өнеркәсіптік түрғыдан Қубасадыр (Есіл маңы) мен
Неожиданное (Сарысу-Теңіз) кенорындары қызығушылық туындатуы мүмкін. Олардағы вермикулиттің болжамдық қоры тиісінше 3-4 және 2 млн. тонна. Екі кенорын да багалау және барлау жүмыстарын қажет етеді.
[[Орталық Қазақстан|Орталық]] және [[ Солтүстік Қазақстан ]] ның перспективасы 10 млн. тоннадан аз емес деп бағаланады. Жалпы алғанда, [[Қазақстан]] бойынша вермикулиттің қоры қажетті
көлемде жоғары жылу- және дыбысоқшаулауыш қасиеттері бар материалдар алу үшін жеткілікті.
ұсақ қабыршақты слюда-[[мусковит|мусковиттің]]тің ең белгілісі - [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстандағы]] [[Күлет]] кенорны. Кенорынның
өлшемі орташа. Өнеркәсіптік категориялар бойынша
Қоры 19,7 млн. т. Шикізат өнеркәсіпте әр түрлі заттардың бетін жабатын оқшаулауыш материал өндірісі талаптарына сай келеді.
[[Оңтүстік Қазақстан|Оңтүстік Қазақстанда]]да алдын ала зерттелген Қайыңды
Кенорны ұсақ қабыршақты [[мусковит|мусковиттен]]тен тұрады, ол ұсатылған слюда өндірісіне жарамды. Бұл кенорындағы мусковиттің Қоры 600 мың тонна.
Шығыс Мұғалжар антиклинорында көптеген слюда
лы пегматит желілері байңалған, олардан [[мусковит ]] өндіру
мүмкіндігі мол.
Слюда-[[мусковит|мусковитті]]ті Қалбаның сирек металл кенорындарынан ілеспе түрінде өндіру айтарлықтай резерв бола алады. Бұл кенорындардың Қоры, мың тонна: [[Ахметкино]] - шамамен 150, [[Бакенді]] - 300, [[Юбилейное]] - 100, [[Қалайытапнан]] - 220, [[Жоғарғы Баймырза]] - 160, т.б.<ref>Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1</ref>
 
==Дереккөздер==
==Пайдаланған әдебиет==
<references/>
*Геологический словарь, т. 2, М., 1978.