Музыкалық аспаптар: Нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
clean up, replaced: Әзербайжан → Әзірбайжан, Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB
ш (178.89.89.4 (т) өңдемелерінен 46.227.191.174 соңғы нұсқасына қайтарды)
ш (clean up, replaced: Әзербайжан → Әзірбайжан, Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB)
'''Музыкалық аспаптар'''<ref name="source1">Қазақстан энциклопедиясы, VI-том</ref> – адамның қатысуымен белгілі бір ырғақтағы және тұрақты жоғарылықтағы дыбыстарды шығарып, музыкалық шығармашылыққа мүмкіндік беретін аспаптар.
 
 
==Анықтама==
 
Музыкалық аспаптардың әрқайсысының өзіне тән дыбыс [[тембр|тембрі]]і (бояуы), динамикалық мүмкіндігі (ырғағы), белгілі бір диапазоны болады. Музыкалық аспаптардың дыбыс шығару сапасы аспаптарды жасауда қолданылатын материалдардың түрі мен қасиетіне, пошымына, дыбыс шығару тәсіліне байланысты. Музыкалық аспаптардың алғашқы қарапайым түрлері табиғаттағы түрлі дыбыстарға, адамның, хайуанаттардың дауысына еліктеуден шыққан. Ол ‘‘халықтық’’ және ‘‘кәсіби музыкалық аспаптар’’ болып бөлінеді. Әр халықтың музыкалық аспаптарының өзіндік ерекшеліктері болады. Сондай-ақ өзара этникалық, тарихи-мәдени байланысы бар бірнеше халықтарға ортақ әрі олардың “ұлттық аспабы” болып саналатын музыкалық аспаптар бар. Мысалы, ''бандура'' тек [[Украина|Украинада]]да, ''пандури'' мен ''чонгури'' [[Грузия|Грузияда]]да ғана болса, ''гусли'', ''жалейка'', ''волынкалар'' орыстарда, украиндарда, белорустарда да бар; ''саз'', ''тар'', ''зурна'' [[ӘзербайжанӘзірбайжан]] мен [[Армения|Арменияда]]да кездессе, [[Өзбекстан]] мен [[Тәжікстан|Тәжікстанның]]ның бірқатар аспаптары ұқсас болып келеді. 19 ғасырдың аяғында В.В. Андреевтің және оның серіктері С.И. Налимов, Ф.С. Пассербский, Н.П. Фоминдердің көмегімен кейбір музыкалық аспаптар (балалайка, гусли, домрат, т.б.) жетілдіріліп, солардың негізінде орыс халық аспаптар оркестрі құрылды.
 
 
==Кәсіби музыкалық аспаптар==
 
Кәсіби музыкалық аспаптарға ''симфониялық'' (опералық), ''үрлеп ойнайтын'' және ''эстрадалық оркестрлер құрамына енетін аспаптар'' жатады. Кәсіби аспаптардың шығу тегі халықтық музыкалық аспаптарға саяды. Музыкалық аспаптардың даму жолы адамзат қоғамының, оның мәдениетінің, музыкасының, орындаушылық өнерінің жолымен тығыз байланысты. Музыка жанрларының дамуына орай кейбір музыкалық аспаптар халық арасына кең тараған, өзгермей қазіргі заманға жеткен, ал бірқатары біртіндеп жойылып, олардың орнына жаңа музыкалық аспаптар пайда болған. Осы кездегі симфониялық оркестрде қолданып жүрген [[скрипка]], [[флейта]], гобой, кларнет, литавра, [[арфа]], [[фортепьяно]], т.б. ертеден келе жатқан аспаптар қатарына жатады. Бұл аспаптарды жетілдіру жұмысы 15 ғ-дан басталды, ал 18 ғ-да кеңінен қолға алынды. 16 – 18 ғ-лардағы брешан және кремон шеберлері (Гаспаро да Сало, Н.Амати, А.Страдивари, Дж.Гварнери) жасаған скрипкалар өте жоғары бағаланды.
 
 
==Дыбысына қарай бөлінуі==
 
[[File:Tenorsax.jpg|thumb|Саксофон]]Дыбыс шығару ерекшеліктеріне қарай музыкалық аспаптар негізінен ''үрлемелі'' (флейта, кларнет, [[саксофон]], гобой, [[труба]], валторна, сурнай, лимба, шоор, қурай, [[сыбызғы]], т.б.); ''шекті ысқылы'' (виола, скрипка, альт, [[виолончель]], [[контрабас]], гиджак, икили, [[қылқобыз]], т.б.) және ''шертпелі'' ([[арфа]], лютня, [[гитара]], [[балалайка]], [[жетіген]], дутар, рубаб, чанг, [[домбыра]]); ''соқпалы'' ([[барабан]], литавра, ксилофон, челеста, нагора, дойра, [[дауылпаз]], [[дабыл]]), т.б. болып бірнеше топқа бөлінеді. Қазіргі заманда қолданылатын ‘‘электрлі музыкалық аспаптар’’ тобы бар.
 
 
==Қазақ ұлттық музыкалық аспаптары==
 
Қазақтың музыкалық аспаптар (домбыра, қобыз, сыбызғы,даңғара, үскірік, кепшік, шаңқобыз, жетіген т.б.) ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққа ауысып келе жатқан мәдени мұра. Қазақстанда ұлттық музыкалық аспаптарды жетілдіру мақсатымен бірнеше шеберханалар ашылып (1932 ж. [[Алматы|Алматыда]]да, 1947 ж. Осакаровкада, 1957 ж. Алматы мемлекеттік консерваториясы жанында), осылардың негізінде [[Ахмет Жұбанов|А.Жұбановтың]] басшылығымен қазіргі Қазақтың мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрі құрылды. Қ.Қасымов, А.Ермеков, Э.И. Романенко, О.Бейсенбаев, А.Ауқадиев, Д.Шоқпаров, т.б. шеберлер әр түрлі музыкалық аспаптар үлгілерін жасады.
Қазақтың музыка аспаптарын жалпы ұлттық және фольклорлық деп екі топқа бөлуге болады. Негізгі ұлттық музыка аспаптары:домбыра, қобыз және сыбызғы.
Сонымен бірге оркестрде қазақ арасында бұрыннан тараған қобыз, сыбызғы, сырнай, дауылпаз сияқты аспаптар да кеңінен қолданылады.Құрманғазы атындағы халық музыка аспаптары оркестрі Қазақтың дәстүрлі күйлерімен қатар орыстың және Батыс Еуропаның классикалық және қазіргі кездегі музыкалық шығармаларын сазына келтіріп орындайды.
 
== Дереккөздер==
 
 
 
 
== Пайдаланған әдебиет==
 
*Қазақ энциклопедиясы
*Сарыбаев Б., Қазақтың музыкалық аспаптары, А., 1978
<references/>
 
{{stub}}
{{wikify}}
 
[[Санат:Музыка]]
 
 
{{stub}}