Асбест — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using AWB
ш (clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using AWB)
 
[[File:Asbestos with muscovite.jpg|thumb|right|150px|Асбест]]
 
'''Асбест''' <ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8</ref>''({{lang-el|ἄσβεστος}})'' — [[силикат|силикаттар]]тар класының [[серпентин|серпентиндер]]дер мен [[амфибол|амфиболдар]]дар топтарындағы аса жіңішке талшықты [[минерал]]. Асбест грекше asbestos – сөнбес, бұзылмас дегенді білдіреді. Химиялық құрамы жөнінен [[магний]] мен [[темір|темірдің]]дің, ішінара натрийдің сулы [[силикат|силикаты]]ы болып табылады. [[Серпентин]] тобындағы [[хризотил]] абсеттің химиялық формуласы: Mg<sub>6</sub>[Sі<sub>4</sub>O<sub>10</sub>] [OH]<sub>8</sub>. Ол монклиндік сингонияда [[кристал|кристалданады]]данады, кесектерінің түсі жасыл, сұрғылт сары келеді, ажыратылған талшықтары – ақшыл, боз, жібектей жылтыр. Қаттылығы 2 – 2,5, тығыздығы 2,4 – 2,6 г/см3, талшықтары иілгіш, майысқыш, балқу температурасы 1500ӘС-қа жуық, жылу мен электр тогын нашар өткізеді. Талшықтарының ұзындығы 50 мм-ге, кейде 250 мм-ге жетеді. 14 минералды қамтитын амфибол асбесттің [[қышқыл|қышқылға]]ға төзімділігі мен жылуға беріктігі аса жоғары. Олардың ішіндегі ең маңыздылары әрі көбірек пайдаланылатындары – [[крокидолит]], [[антофиллит]], [[амозит]], [[родусит]]. [[Хризотил-асбест]] гидротермалдық ерітінділердің әсерінен серпентинденген, [[магнит|магнитке]]ке бай ультранегізді жыныстарда, [[доломит|доломиттенген]]тенген әктастарда, ал амфиболасбест шөгінді және [[метаморф|метаморфтанған]]танған магмалық жыныстарда кездеседі. Хризотил-асбесттен отқа, ыстыққа төзімді тоқыма бұйымдары, құрылыс материалдары, қағаз, резина, [[пластмасса]], электр техникасы, асбестцемент бұйымдарына толтырма дайындайды. Амфибол асбестті жылу мен отқа, жебір ортаға ([[қышқыл]], [[сілті]], [[теңіз суы]]) төзімді бұйымдар жасауға қолданады. Қазақстандағы Жітіқара хризотил-асбест, Бөгетсай антофиллит-асбест, Қумола родусит-асбест кендерінің өндірістік маңызы зор.Асбестке жіңішке берік талшыңтарға оңай тарқатылатын силикаттар жатады. Олар екі топқа бөлінеді: хризотил-асбест (серпентин) пен амфибол-асбест . Өнеркәсіпте ең көп пайдаланатыны хризотил-асбест (Mg,Fe)<sub>6</sub>[Si<sub>4</sub>O<sub>10</sub>](OH)<sub>8</sub>.
Оның құрылымы айқын талшықты және талшықтары үзілуге өте берік. Хризотил-асбесттің жылутөзімділігі 700°С-қа жетеді. Минерал сілтітөзімді, бірақ қышқылда оңай ыдырайды. <ref name=source1> [[Қазақ энциклопедиясы]] I том</ref><ref>Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1</ref>
 
== Сілтемелер ==
* {{en}} [http://www.makewebmap.com/city.php?kod=2314357-ru Асбест ]
 
==Дереккөздер==
==Пайдаланылған әдебиет==
<references/>
{{wikify}}
 
 
[[Санат:Химия]]