Исатай Тайманұлы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
| spouse =
}}
'''Тайманұлы, Исатай''' ('''Исатай Тайманов''') ([[1791]]—[[1838]] [[шілде 12|шілденің 12-сі]])  — [[Бөкей ордасы]]ндағы патшаның отарлау саясатына қарсы бағытталған көтерілістің [[1836]]—[[1837|37]] басшысы.
 
[[Кіші жүз]] [[Байұлы]]ның [[Беріш]] руынан, [[Жоңғар шапқыншылығы]] кезінде атағы шыққан [[Ағатай батыр]]дың ұрпағы.
 
Исатай ТаймановТайманұлы ел ісіне ерте араласқан. [[Бөкей хан]] Исатай Таймановты оны[[1812]]  ж. [[Жайық]]тағы [[Беріш]] руынә старшын етіп тағайындаған.
 
[[1814]]  ж. [[қараша 25]] [[Орынбор]] шекара комиссиясы осы орынға бекітіп, басқаруындағы руларға Каспий теңізінің жағалуынан (Кокаревск мен Кулпинск кордондарының аралығы) қоныс белгілеп берген.
 
[[1817]], [[1828]]  ж. Исатай ТаймановТайманұлы жала жабылып түрмеде жатып шығады. Ақталып шыққаннан кейін Жәңгір ханның тапсыруы бойынша [[1826]]  ж. [[қараша 29]] [[Петербор]]дан қайтып келе жатқан [[Бұхар]] елшісін [[Сарайшық]] бекінісінде қарсы алып, [[Бөкей Ордасы]]нда онымен бірге болды.
 
Исатай ТаймановТайманұлы қанаудан, зорлық-зомбылықтан, жоқшылықтан ашынған халықтың наразылығы мен толқуларын ([[1818]]—[[1819|19]], [[1827]]—[[1829|29]]) көріп өсті, сөйтіп патшаның отарлау саясатына қарсы күресу керек деген қорытындыға келді.
 
[[1833]]  ж. [[Жәңгір-Керей хан|Жәңгір хан]] [[Каспий]] жағалауындағы руларды екіге бөліп, бір жағын қайын атасы ірі жер иеленуші Қарауылқожаға басқартып қойды, И.Т. Тайманұлы Қарауылқожаның озбыр билігіне тиым салуды хәннан батыл талап етті, өзі хан әкімдеріне бағынудан бас тартты. [[наурыз 17]] Қарауылқожа хан бұйрығы бойынша 500-дей қолмен И.Т.-ты Тайманұлыны ұстауға шықты. И.Т. Тайманұлы оған қарсы 200 қолмен аттанды. Олардың батылдығынан сескенген Қарауылқожа кейін қайтуға мәжбүр болды.
 
И. Тайманұлы [[1836]]  ж. [[шілде]]де 17 адаммен ел талабын ханға білдіруге бара жатқанда жол жөнекей 100 шақты адам келіп қосылды.
 
И. Тайманұлы [[1836]], [[1837]]  ж. [[шілде 11]] [[Орынбор]] генерал-губернаторы В.А. Перовскийге, [[1837]]  ж. [[қараша 2]] ханға жазған шағым хаттарында «Қара халыққа» жасалған қиянаттарды атап көрсетті. Оған біраз рулардың адамдары (300, кейде 600) қол қойды. Тексеру жүргізілгенмен кейін И.Т. Тайманұлы-тың талаптары ескерусіз қалды. Сонан соң ол шаруаларды қарулы көтеріліске бағыттады.
 
[[1836]]  ж. аяғында [[Каспий]] теңізінің солт. жағалауындағы халық Қарауылқожа мен Балқы биге бағынудан бас тартты. [[1837]]  ж. [[қазан]] айына дейін [[Адай]], [[Беріш]], [[Байбақты]], [[Ысық]], [[Жаппас]], т.б. рулардан мыңнан астам үй Исатайдың қол астына көшіп келді.
 
[[1837]]  ж. И.Т. Тайманұлы 3500-дей қол жинап, ашық көтеріліске шықты да, екі жұмаға жуық хан ордасын қамауға алды. Бұл көтерілісті [[1837]]  ж. [[қараша 15]] Геке басқарған 1200-дей патша әскерлері басып тастады. Осы соғыста И.Т.-тың Тайманұлының баласы әйелімен қаза тапты.
 
Күш тең болмағандықтан И.Т Тайманұлы, [[Өтемісұлы, Махамбет|М. Өтемісұлы]], т.б. сенімді 40 жолдасымен қарулы тосқауылды бүзып, [[Орал]]дан өтіп кетті. И.Т. Тайманұлы [[Кіші жүз]]ден екі мындай қол жинап, [[Хиуа]] ханның көмегін күтіп жүрген Қайыпқалимен уақытша табысты. Ол тек өзінің қолын нығайтып, жауды жеңу үшін осындай келісімге келді.
 
[[1838]]  ж. И.Т. Тайманұлы Баймұхаммед сұлтанның ордасына шабуыл жасамақшы болды. И. Тайманұлы осы шайқаста [[Ақбұлақ]] өзенінің бойында ішкі-сыртқы жаудың қоршауында қалып, қаза тапты ([[1838]]  ж. [[шілде 12]]).
 
[[ru:Исатай ТаймановТайманұлы]]
25 095

өңдеме