Ас қорыту жүйесі — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
clean up, replaced: сөздігі/ → сөздігі / (2), "Сөздік-Словарь" → «Сөздік-Словарь» (2) using AWB
ш (clean up, replaced: Пайдаланған әдебиеттер → Дереккөздер, - Алматы: → — Алматы: (2), Атамұра → «Атамұра» баспасы (2), 2009. ISBN → 2009 жыл. using AWB)
ш (clean up, replaced: сөздігі/ → сөздігі / (2), "Сөздік-Словарь" → «Сөздік-Словарь» (2) using AWB)
[[Сурет:Digestive system diagram kk.png|400px|нобай|Асқорту жүйесінің диаграммасы]]
'''Ас қорыту жүйесі''' ({{lang-grc|systema digestoria}}; {{lang-grc|systema}} — бүтін, байланысқан, жүйе; {{lang-la| digestoria}} — асқорыту) - [[адам]] мен [[жануарлар]] организмдеріндегі асты (азықты) [[қабылдау]], [[өндеу]], [[қорыту]], [[сіңіру]] және жын қалдығын сыртқы ортаға шығару қызметтерін атқаратын мүшелердің жүйесі. Асқорыту жүйесі түтік тәрізді мүшелерден және ас қорыту бездерінен [[тұрады]]. Филогенездік және онтогенездік түрғыдан асқорыту жүйесін төрт бөлімге бөледі: бас бөлімді — ауызжұтқыншақ (аран), алдыңғы бөлімді - өңеш пен қарын (асқазан), ортаңғы бөлімді — ащы ішектер (он екі елі ішек, аш ішек, мықын ішек) мен ірі асқорыту бездері (ұйқы безі, бауыр), артқы бөлімді - жуан ішектер (бүйен, тоқ ішек, тік ішек) [[құрам|құрайды]].<ref>Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: "«Сөздік-Словарь"», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9</ref><ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік.
Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref>
 
'''Асқорыту бездері''' ({{lang-grc|glandulae digestoria}}) — асқорытуға қажет ферментгерге бай асқорыту сөлін бөлетін бездер. Асқорыту бездерінің сөл бөлетін соңғы бөлімдерін құрайтын безді жасушаларды экзокриноциттер деп атайды. Құрылысы мен орналасу орындарына байланысты асқорыту бездері екі топқа бөлінеді: асқорыту ағзалары қабырғаларында орналасатын [[ұсақ]] бездер (интрамуральды бездер) және асқорыту мүшелері қабырғаларынан тыс жатқан ірі (экстрамуральды) бездер. Қабырғалық интрамуральды [[ас қорыту]] бездері — [[құрылыс]]ы түтікше келген асқорыту ағзаларының кілегейліасты негізінде немесе кілегейлі[[қабық]] тың өзіндік тақташасында (пластинкасында) орналасады. Олардың жіңішке келген шығару өзектері асқорыту ағзалары қуысына ашылады. Интрамуральды бездерге [[ерін]], [[тіл]], [[тандай]], [[ұрт]], [[сілекей бездері]], [[қарын]] ([[асқазан]]), дуаденальды (он екі елі ішектік) жөне [[жалпы ішектік бездер]]жатады. Ал экстрамуральды ірі асқорыту бездеріне шықшыт (құлақ түбі), төменгі жақ, тіласты сілекей бездері, ұйқы безі және бауыр жатады. <br />
Экстрамуральды сілекеи бездерінші ірі өзектері ауыз қуысына, ұйқы безі мен бауыр өзектері он екі елі ішек (күйіс қайтаратын жануарлардың ұлтабар ұшы) қуысына ашылады. Асқорыту бездерінің сөліндегі ферменттер астың (жынның) құрамындағы күрделі органикалық заттарды (протеиндер, липидтер, көмірсулар), олардың қарапайым мономерлеріне ьщыратады. Қорытьиған заттардың мономерлері — амин қышқылдары мен глюкоза ішек қабырғасындағы [[қан]] қылтамырларына (капиллярларларына), ал глицерин мен май қышқылдары — лимфа капиллярларына сорылып сіңіріледі.<ref>Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: "«Сөздік-Словарь"», 2009.ISBN 9965-822-54-9</ref>
 
Асқорыту бездеріне үш [[жұп]] сілекей бездері, бауыр жәнө ұйқыбез жатады.