Аденозинүшфосфор қышқылы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
No edit summary
No edit summary
{{Біріктірілсінжедел жою|[[Аденозин үш фосфат қышқылы]]мен біріктірілді}}
[[Сурет:ATP-xtal-3D-sticks.png|нобай]]
'''Аденозинүшфосфор қышқылы''' немесе '''Аденозинүшфосфат''' (''қысқаша АТФ немесе АҮФ'', {{lang-en|АТР}}) - энергетикалық нуклеотид. Бұл - тірі жасушадағы негізгі «энергия заты». ағзалардағы бүкіл процесстерінде, заттектер алмасуында маңызы зор. АТФ [[1929]] жылы Гарвардской медицина мектебінің ғылымдарының (Карл Ломан мен Йеллапрагада Суббарао зерттеу жұмыстарының нәтижесінде ашылған<ref>Lohmann, K. (1929) ''Über die Pyrophosphatfraktion im Muskel.'' Naturwissenschaften 17, 624—625.</ref>. [[1941]] жылы [[Фриц Липман]] АТФ-тың жасушадағы негізгі энергия таратушы ретінде айқындаған <ref>Lipmann F. (1941) ''Adv. Enzymol.'' 1, 99-162.</ref>.
== Атауы ==
 
АТФ-тың систематикалық атауы:
: ''9-β-D-рибофуранозиладенин-5'-үшфосфат'' немесе
: ''9-β-D-рибофуранозил-6-амино-пурин-5'-үшфосфат''.
Химиялық жіктеу бойынша АТФ - аденозинныңаденозиннің ([[аденин]] және [[рибоза]]ның туындысы) үшфосфорлық эфиры.
== Жалпы сипаттамасы ==
Органикалық [[молекула]]лардың [[тотығу]] реакцияларында бөлініп шығатын энергия Аденозин үш фосфат қышқылы түрінде [[митохондрия]]ларға жиналады. <br />
Аденозин үш фосфат қышқылы [[гидролиз]]деніп бір макроэнергиялық байланыс үзілгенде, 8,4 ккал/моль бөлінеді. <br />[[File:ATP structure revised.png|thumb|right| alt=A.]]
[[Глюкоза]]ның бір молекуласы [[клетка]]да [[көміртек оксид]]і (СО2) мен суға (Н2О) дейін ыдырауынан Аденозин үш фосфат қышқылының 38 молекуласы синтезделеді.
 
== Қызметі және биологиялық рөлі ==
Аденозин үш фосфат қышқылы [[энергия]]сы [[организм]]де [[органикалық молекулалар]] биосинтезіне, [[бұлшық ет]]тердің жұмысына, жүйке импульстерінің берілуіне, иондардың [[клетка]] мембранасы арқылы тасымалдануына, т.б. жұмсалады. <br />
[[Биология]]лық тотығу кезінде бөлініп шығатын энергияның бір бөлігі сақталмай [[жылу энергиясы]]на айналады. Бұл [[энергия]] жылы қанды организмдердің [[дене температурасы]]н бірқалыпты ұстау үшін пайдаланылады.
 
АТФ-тың рөлі мен қасиетін акырына дейін түсіну үшін АТФ молекуласының кұрылысын білу керек. Бұл - жалғыз нуклеотид. Ол РНҚ тізбегіндегі нуклеотидтерге ұқсас, өйткені оның құрамында қант - рибоза болады. Азотты негізі - аденин. Негізгі айырмашылығы мынада: АТФ-та [[фосфор]] қышқылының бір қалдығының орнына рибозаға бірінен соң бірі үш қалдық қосылады, сондықтан «үш-фосфат» деп аталған.