Қант: нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
ш (→‎Дереккөздер</span>: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using AWB)
No edit summary
[[Сурет:Sugar 2xmacro.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Сахароза кристалдары]]''.]]
'''Қант''' – [[қант қызылшасы]] мен [[қант қамысы]]нан алынатын тағамдық өнім. Ақ, сары немесе қоңыр түсті, тәтті дәмді [[кристалл]]. [[ҚұмшекерҚант]] және [[шақпақ қант]] ([[рафинад]]) түрінде шығарылады. 100 г қанттың энергетикалық құндылығы (калориялылығы) 1,68 МДж (400 ккал) шамасында. Құрамы жағынан қанттардың көпшілігі – көмірсутектің сумен қосылысы Сn(Н<sub>2</sub>О)m. Мысалы, [[гексоза]] С<sub>6</sub>Н<sub>12</sub>О<sub>6</sub>, [[сахароза]] С<sub>12</sub>Н<sub>22</sub>О<sub>11</sub>, сондықтан оларды [[көмірсулар]] деп те атайды. Қант [[кондитер]], нан пісіру, [[консервілеу]], [[шарап]] жасау, т.б. өндірістерде пайдаланылады.<ref name="source1">Қазақ тілі терминдер сөздігі I том</ref><ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік.
Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref>
 
Тағам ретінде қолданылатын кантқант адам организмінің қалыпты тіршілік етуіне бірден бір қажет химиялық заттар — қанттар мен углеводтаркөмірсулар тобына жатады. УглеводКөмірсу және май алмасуының бұзылуымен бірге жүретін кейбір ауруларда (диабет, семіру) қантты пайдалануды бірден шектеген жөн. Дене еңбегімен жеткілікті дәрежеде айналыспағанда, әсіресе қарт адамдарға қантты мөлшерден тыс пайдалану жүрек-қан тамыр ауруларын туғызады. Қант күрделі (крахмал, лактоза, сахароза) және қарапайым ([[глюкоза]], фруктоза) болып екі топқа бөлінеді. Ең кең тараған күрделі қант — крахмал — нанның, картоптың, жармалықжарманың құрамында болады. Көкөністерде, жемістерде және басқа кейбір азық-түліктерде крахмалдан басқа, лактоза (сүт қапты), өзіндік ас қанты — сахароза (қызылша немесе қант құрағы) бар. Бұл өнімдерде жай қант та кездеседі, олардың ішінде ең жиі тарағаны глюкоза (виноград қапты) және (жеміс-жидек қанты). Глюкозаның көп мөлшері — жүзім шырынында, ал фруктозанікі — жеміс-жидектер мен балда болады. Қарапайым қант (әсіресе глюкоза) организмге жеңіл сіңеді және бәрінен де көп мөлшерде энергия береді, сондықтан оларды шұғыл түрде адамның әл-қуатын молайтатын заттар қажет болған кезде пайдаланған жөн.
 
Ас қантын — [[сахароза]]ны — қант қызылшасының тамырынан және қант құрағынан алады. Ас қорыту кезінде әлсіз қышқылдар мен ферменттердің әсерімен ас қанты глюкоза мен фруктозаға бөлініп организмге тез сіңеді. Ас қанты 200ᵒС-тан жоғары қыздырылғанда бояғыш заттар (яғни қанттың карамельденуі) пайда болысымен жіктеле бастайды; бұл процестер кондитер өнеркәсібінде кең қолданылады. Қоюланған (64%-тен астам) [[Сурет:Sorbitol.png|thumb|Сорбит|200px]]қант ерітіндісін консервілеуге болады, қайнатпа, джем, сондай-ақ жеміс пен жидекті консервілеуде қанттың қолданылуы осыған негізделген. Қант орнына қолданылатын заттар бұларға [[сорбит]] пен [[ксилит]] жатады. Оларды қантты пайдалануға болмайтын жағдайда (қант диабетімен ауырғанда, семіргенде) қолданады.
547

өңдеме