Мутуализм: нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш (clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB)
'''Мутуализм'''<ref name="source1">Қазақстан энциклопедиясы, VI-том</ref> (латын тілінде ''mutuus'' – өзара) – әр текті жануарлардың өздерінің сыртқы ортамен байланысын бір-бірінсіз атқара алмауы; [[симбиоз]]дың бір түрі. Мутуализм кезінде екі [[жануар]]дың бір-бірімен тығыз байланыста болатыны соншалық, олар бір-бірінсіз тіршілік ете алмайды. Мысалы, термиттер организміне келіп түскен қоректік зат – [[клетчатка]]ны, өздерінің ішегінде, тіршілік ететін талшықтылар болмаса, қорыта алмайды.
Сол сияқты термиттер мен олардың iшегiнде өмiр сүретiн Hypermastigina отрядына жататын жiпшелi қарапайымдылар симбиозды тiршiлiк етедi. Бұл қарапайымдылар клетчатканы қантқа айналдыратын глюкозидаза ферментiн бөледi. Ал термиттер мұндай фермент жасай алмайды, сондықтан егер iшегiнде қарапайымдылар болмаса термиттер целлюлозаны қорыта алмаған болар едi. Ал қарапайымдылар термиттердiң iшегiнде өздерiне қажеттi микроклимат, қореқ, қорғаныс және көбею үшiн қолайлы жағдай табады.
Мутуәлизмнің мысалының балықтардың-күлдіргіштің селбесуі актиниялармен болып табылады.
Мутуализмнің тағы бір түрі күлдіргіш балықтар мен актиниялардың симбиозы болып табылады. Басында балықтар актинияның сырты қапталған сілекейдің нақты құрамын білу үшін және өздерін шағуға мүмкіндік беру үшін актинияға сәл тиеді. Ол сілекей актинияға өзін – өзі шағып алмау үшін қажет. Кейін күлдіргіш балық осы құрамды жаңғыртады және осыдан кейін жауларынан актинияның қармалауыштарының арасында тығыла алады. Күлдіргіш балық актинияны күтеді: суды тазартады және қорытылмаған тамақтың қалдығын алып кетеді. Балықтар «өзінің» актинияларынан алысқа ұзамайды. Арландар одан арландарды, мекиендер мекиендерді қуады. Аумақтық тәртіп, контрасты өңнің себебі болған тәрізді.
Бір организмнің екінші организмнің ішінде тіршілік етуі – мутуализмнің ең тығыз формасы болып табылады. Осының таңғаларлық мысалы ретінде сиырдың және басқа да күйісті жануарлардың ас қорыту жүйесін келтіруге болады. Сиырлар да адам сияқты көп мөлшерде өсімдіктерде болатын целлюлозаны қорытуға мүмкіндігі жоқ. Бірақ күйісті айрықша орган – рубец болады. Ол өзімен көп микробтар тұратын қуысты айқындайды. Өсімдіктің асы, оны жануар шайнағаннан кейін, рубецке түседі және онда барлық микробтар целлюлозаны бұзады. Жануар оны құсып тастауына болады және қайтадан жартылай жарықшақты асты шайнай алады – сиырлар да өзінің күйісін шайнаған кезде тура осылай жасайды. Сиырдың рубеці – көптеген әртүрлі шағын организмдерден құралатын, шағын жабық экожүйе. Оның басты мақсаты өзінің иесіне целлюлозаны қайта жаңарту болып табылады.
Мутализм онымен қоса «қатты» және «жұмсақ» бола алады. Бірінші жағдайда ынтымақтастық екі серіктестіктерге де өте маңызды, ал екінші қатынаста екі жаққа да факультативті болып табылады.
 
== Дереккөздер==
4

өңдеме