Бангладеш — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
Тег: тесттік өңдеме
}}
 
'''Бангладеш''' немесе '''Бангладеш Халық Республикасы''' ({{unicode|গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ}} Gôno Projātontrī Bānglādesh – «бенгальдықтар елі» деп) аталады. Бангладеш [[Азия]]ның оңтүстігіндегі [[1971]] ж. құрылған [[мемлекет]].
 
Балнгладеш, Бангладеш Халық Республикасы – Азияның оңтүстігіндегі мемлекет. Батысында, солтүстігінде, шығысында Үндістанмен, оңтүстік-шығысында Мьянма Одағымен шектеседі. Жері 147 мың км². Халқы 149 млн. адам (2007). Астанасы – [[Дакка]] қаласы (3,3 млн.). Мемлекеттік тілі – бенгал тілі, ресми діні – [[Ислам]] (85%). Бангладеш дүние жүзіндегі халқы өте тығыз орналасқан аймақтардың бірі. Халқының басым көпшілігі – бенгалдар (барлық халықтың 95%-ы). Қалған 5%-ға жуығы чакма, могх, гаро, целу, санталдар, т.б. үлесіне тиеді. Елді [[президент]] басқарады. Заң шығарушы органы бір палаталы Ұлттық жиналыс. Бангладеш Ганг, [[Брахмапутра өзені|Брахмапутра]], Мегхна өзендерінің бастауында орналасқан. Климаты субэкваторлық, муссонды. Жазы жауын-шашынды, қысы құрғақ. [[Муссон]]дық маусым басталар алдында, сәуір мен мамырда, орташа [[температура]] 30ӘС-тан асады, ал ең суық ай қаңтарда 12 – 25ӘС. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері батысында 1500 мм, шығысында 3500 мм.
== Жалпы сипаттамасы ==
Қазіргі Бангладеш жерінде алғашқы мемлекеттік құрылымдар біздің заманымыздан бұрынғы 1-мыңжылдық ортасында қалыптасып, түрлі империялар құрамына кірді. Бенгалия атауы 10 – 12 ғасырлар шамасындағы деректерге түсті. 13 ғасырдың басына дейін Бангладеш жерінде Гауд, Пал, Сен әулеттері билеген мемлекеттер өмір сүрді. 14 ғасырдың ортасында Бангладештегі [[Дели]] сұлтандығының әкімдері тәуелсіздікке ие болды да, Бихара мен Ориссада (астанасы Муршидабад) дербес мемлекеттері орнады. Ағылшындар Бангладешті 1757 ж. маусымның жиырма үші күні болған Плесса маңындағы шайқастан кейін өз отарына айналдырды. 19 ғасырда отаршылдық езгіге қарсы ұлт-азаттық қозғалыс кең өріс алды. [[Ұлыбритания]]ның 1947 ж. Үндістанды екіге бөлуі нәтижесінде Бенгалияның үндістер мекендеген батыс бөлігі Үндістанда қалды да, мұсылмандар тұратын шығыс бөлігі [[Пәкістан|Пәкстан]] (халқының 98%-ы бенгалдар) құрамына кірді. Шығыс Пәкстандағы ұлттық шиеленістер Пәкстанда бірнеше рет (1952, 1954, 1958) саяси дағдарыстар туғызып, 1969 ж. [[Айюб әулеті|Айюб Хан]] режимінің құлауына себепші болды. Оның орнына үкімет басына келген Яхья Хан елде тұңғыш рет парламент сайлауын (1970) өткізуге мәжбүр болды. Сол кезде Шығыс Пәкстанға автономия беру мәселесін көтерген Халықтық Лига партиясы жеңіп шықты. Ұзаққа созылған күрес нәтижесінде 1971 жылдың желтоқсанның он алтысы күні Бангладеш Халық Республикасы құрылды. 1971 ж. наурыздың жиырма алтысын Тәуелсіздік күні деп жарияланды.
Батысында, солтүстігінде, шығысында [[Үндістан]]мен, оңтүстік-шығысында [[Мьянма]] Одағымен шектеседі.
Бангладеш – аграрлы ел, шаруашылық жүйесінде ұсақ тауарлы өндіріс басым. Бангладеш – әлемдегі ең кедей елдердің бірі. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы жылдық орташа мөлшері 235 доллар. Табиғи жағдайының аса қолайлылығы мұнда егіннен жылына екі – үш рет өнім жинауға мүмкіндік береді. Негізінен, күріш пен шай, қант қамысы, темекі өсіріледі. Басты жеміс дақылдары – банан, манго, кокос пальмасы, ананас, цитрус. Бұған қоса металлургия, мұнай өңдеу, цемент және тыңайтқыш шығару, кеме жөндеу өндірістері жақсы жолға қойылған. Көліктің басты түрі – өзен жолы. Пайдаланымдағы су жолының ұзындығы 4,5 мың км. Темір жолдарының ұзындығы 2,4 мың км. Бангладеш БҰҰ-ның, Ислам Конференциясы ұйымының, Оңтүстік Азия Аймақтық Ынтымақтастық Ассоциациясының мүшесі болып табылады. Негізінен, АҚШ, Жапония, Еуропа Одағы, Қытай елдерімен сауда-экономикалық байланыстар жасайды. Қазақстанмен 1992 жылдың наурыз айынан бастап дипломатиялық қатынас орнатқан.
 
Жері 147 мың км². Халқы 149 млн. адам (2007). Астанасы – [[Дакка]] қаласы (3,3 млн.). Мемлекеттік тілі – [[бенгали тілі]], ресми діні – [[ислам]] (85%).
 
Бангладеш дүние жүзіндегі халқы өте тығыз орналасқан аймақтардың бірі. Халқының басым көпшілігі – [[бенгалдар]] (барлық халықтың 95%-ы). Қалған 5%-ға жуығы [[чакма]], [[могх]], [[гаро]], [[целу]], [[санталдар]], т.б. үлесіне тиеді.
 
Елді [[президент]] басқарады. Заң шығарушы органы бір палаталы Ұлттық жиналыс. Бангладеш [[Ганг]], [[Брахмапутра өзені|Брахмапутра]], [[Мегхна]] өзендерінің бастауында орналасқан.
 
== Климаты ==
Климаты субэкваторлық, муссонды. Жазы жауын-шашынды, қысы құрғақ. [[Муссон]]дық маусым басталар алдында, сәуір мен мамырда, орташа [[температура]] 30ӘС-тан асады, ал ең суық ай қаңтарда 12 – 25ӘС. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері батысында 1500 мм, шығысында 3500 мм.
 
== Тарихы ==
Қазіргі Бангладеш жерінде алғашқы мемлекеттік құрылымдар біздің заманымыздан бұрынғы 1-мыңжылдық ортасында қалыптасып, түрлі империялар құрамына кірді. Бенгалия атауы 10 – 12 ғасырлар шамасындағы деректерге түсті. 13 ғасырдың басына дейін Бангладеш жерінде [[Гауд]], Пал, Сен әулеттері билеген мемлекеттер өмір сүрді. 14 ғасырдың ортасында Бангладештегі [[Дели]] сұлтандығының әкімдері тәуелсіздікке ие болды да, Бихара мен Ориссада (астанасы Муршидабад) дербес мемлекеттері орнады.
 
ҚазіргіАғылшындар Бангладеш жерінде алғашқы мемлекеттік құрылымдар біздің заманымыздан бұрынғы 1-мыңжылдық ортасында қалыптасып, түрлі империялар құрамына кірді. Бенгалия атауы 10 – 12 ғасырлар шамасындағы деректерге түсті. 13 ғасырдың басына дейін Бангладеш жерінде Гауд, Пал, Сен әулеттері билеген мемлекеттер өмір сүрді. 14 ғасырдың ортасында БангладештегіБангладешті [[Дели]] сұлтандығының әкімдері тәуелсіздікке ие болды да, Бихара мен Ориссада (астанасы Муршидабад) дербес мемлекеттері орнады. Ағылшындар Бангладешті 1757 ж.]] маусымның жиырма үші күні болған Плесса маңындағы шайқастан кейін өз отарына айналдырды. 19 ғасырда отаршылдық езгіге қарсы ұлт-азаттық қозғалыс кең өріс алды. [[Ұлыбритания]]ның [[1947 ж.]] Үндістанды екіге бөлуі нәтижесінде Бенгалияның үндістер мекендеген батыс бөлігі Үндістанда қалды да, мұсылмандар тұратын шығыс бөлігі [[Пәкістан|Пәкстан]] (халқының 98%-ы бенгалдар) құрамына кірді. Шығыс Пәкстандағы ұлттық шиеленістер Пәкстанда бірнеше рет ([[1952]], [[1954]], [[1958]]) саяси дағдарыстар туғызып, [[1969 ж.]] [[Айюб әулеті|Айюб Хан]] режимінің құлауына себепші болды. Оның орнына үкімет басына келген Яхья Хан елде тұңғыш рет парламент сайлауын ([[1970]]) өткізуге мәжбүр болды. Сол кезде Шығыс Пәкстанға автономия беру мәселесін көтерген Халықтық Лига партиясы жеңіп шықты. Ұзаққа созылған күрес нәтижесінде [[1971 жылдыңжыл]]дың желтоқсанның он алтысы күні Бангладеш Халық Республикасы құрылды. [[1971 ж.]] наурыздың жиырма алтысын Тәуелсіздік күні деп жарияланды.
 
== Экономикасы ==
Бангладеш – аграрлы ел, шаруашылық жүйесінде ұсақ тауарлы өндіріс басым. Бангладеш – әлемдегі ең кедей елдердің бірі. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы жылдық орташа мөлшері 235 доллар. Табиғи жағдайының аса қолайлылығы мұнда егіннен жылына екі – үш рет өнім жинауға мүмкіндік береді. Негізінен, күріш пен шай, қант қамысы, темекі өсіріледі. Басты жеміс дақылдары – банан, манго, кокос пальмасы, ананас, цитрус. Бұған қоса [[металлургия]], [[мұнай өңдеу]], цемент және тыңайтқыш шығару, кеме жөндеу өндірістері жақсы жолға қойылған. Көліктің басты түрі – өзен жолы. Пайдаланымдағы су жолының ұзындығы 4,5 мың км. Темір жолдарының ұзындығы 2,4 мың км. Бангладеш [[БҰҰ]]-ның, [[Ислам Конференциясы ұйымыныңұйымы]]ның, Оңтүстік Азия Аймақтық Ынтымақтастық Ассоциациясының мүшесі болып табылады. Негізінен, [[АҚШ]], [[Жапония]], Еуропа Одағы, [[Қытай]] елдерімен сауда-экономикалық байланыстар жасайды. Қазақстанмен [[1992 жылдыңжыл]]дың [[наурыз]] айынан бастап дипломатиялық қатынас орнатқан.
 
== Бенгальдықтар салттары ==