Сағат — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
[[Сурет:WindupRed alarm clockClock.jpg|thumb|Механикалық үстел сағаты.]]
'''Сағат''' - тәуліктiң ағымдағы уақытын анықтайтын және бір тәуліктен кіші уақыт аралықтарының ұзақтығын бірліктермен өлшейтін құрал.
 
== Тарихы ==
Сағат - тәуліктiң ағымдағы уақытын анықтайтын және бір тәуліктен кіші уақыт аралықтарының ұзақтығын бірліктермен өлшейтін құрал.
Жүректің соғуы, теңіз суының көтерілуі мен қайтуы, күннің шығуы мен батуы, жыл мезгілдерінің алмасуы, т...б. Осылардың бәріне ортақ не деп ойлайсыңдар?! Ол - бұлардыңбәрі белгілі бір уақыт аралығында үздіксіз қайталанып отыруы,отырады. Күн мен түннің алмасуын, Күн мен Айдың қозғалысын бақылай отырып, адам баласы жылды айларға, айды күндерге, ал күнді бұдан анағұрлым қысқа уақыт бөліктері сағаттарға бөле бастаған.
== Кіріспе ==
Жүректің соғуы, теңіз суының көтерілуі мен қайтуы, күннің шығуы мен батуы, жыл мезгілдерінің алмасуы.... Осылардың бәріне ортақ не деп ойлайсыңдар?! Ол - бұлардың белгілі бір уақыт аралығында үздіксіз қайталанып отыруы, Күн мен түннің алмасуын, Күн мен Айдың қозғалысын бақылай отырып, адам баласы жылды айларға, айды күндерге, ал күнді бұдан анағұрлым қысқа уақыт бөліктері сағаттарға бөле бастаған.
 
Ал уақытты қалай анықтауға болады? Уақытты санаудың ең қарапайым құралы - күн сағаты болған. Оны жасап алудың еш қиындығы жоқ еді: жазық алаңқайдың ортасына қазықша қағылады; күн ашықта әлгі қазық қазіргі сағаттардың уақыт көрсететін бөліктеріне сәйкес сызылып қойылған алаңқайға өзінің көлеңкесін түсіріп тұрады. Күн бойы көлеңке үздіксіз жылжып отырады, сөйтіп оның жылжу қалпына қарап, адамдар күн мезгілін анықтаған. Бірақ мұндай сағаттар бұлтты күндері немесе түнде уақыт көрсете алмайтын еді. Сондықтан да адамдар уақыт анықтаудың басқа жолдарын қарастыра бастайды. Сөйтіп су сағаты ойластырылып табылған болатын.<ref>[[Қазақ совет энциклопедиясы|"Қазақ совет энциклопедиясы"]], 3 том</ref>
 
== Топтастырылуы ==
[[Сурет:Breguet-sport-1Wooden hourglass 3.jpg|thumb|Қолright|200px|Құм сағаты]]
[[Сурет:SolarClockSolovki.jpg|нобайthumb|right|200px|]]
* Соловки монастырьсiндегi қабырға күн сағаттары
[[Сурет:Ancient Chinese Water Clock1.gif|thumb|ертеректегі қытайright|200px|Қытай су сағаттары.]]
* Шақта және ықшамдықтар:
[[Сурет:MA-2Meistersinger No.JPG0.1.jpg|thumb|right|250px200px|Қоңыраулы үстелҚол сағаты]]
[[Сурет:Radio-with-Alarm clock.jpg|thumb|right|200px|Қоңыраулы үстел сағаты]]
[[Сурет:Atomic clock.jpg|thumb|250pxright|200px| Термометрлі және күнтізбелі заманауи электронды сағаты]]
[[Сурет:St. Andrew's Catholic Church (Pasadena, California).JPG|thumb|right|200px|Мұнаралы сағат]]
* Шақта және ықшамдықтар:
* қалта сағаттары;
* қол сағаттар;
* күйме сағаттары;
* столғаүстелге қоятын сағаттар;
* қабырға сағаттары;
* жерде тұратын сағаттар;
* мұнаралы сағаттар.
 
Өлшемдер тетiк бойынша:
* күн сағаттары;
* астрономиялық сағаттар;
* атом сағаттары.
 
[[Сурет:SolarClockSolovki.jpg|нобай]]
== Су сағаттары ==
[[Сурет:Ancient Chinese Water Clock1.gif|thumb|ертеректегі қытай су сағаттары.]]
Су сағаттары немесе [[клепсидра]]. Негізгі механизмі құм сағаттар тәрізді<ref>Су, құм және от сағаттар таймен ретінде қолданыла алмайды</ref>''. Су сағатында су бір ыдыстан екінші ыдысқа бірқалыпты тамшылап құйылып тұратын. Мұндайда көрсеткіш тілі бар қалтқы жоғары көтеріліп немесе төмен түсіп, уақыттың дәл мезгілін білдірген. Бұл сағат уақытты күндіз де, түнде де көрсете беретін - тек суын еселеп отыруды ұмытпасаң, болғаны. Ал құм сағаты болса, осы заманға дейін пайдаланылып келеді.
 
 
== Кварц сағаты ==
[[Сурет:Breguet-sport-1.jpg|thumb|Қол сағаты]]
Қазіргі заманғы ғылым мен техника сағаттан механикалық маятниктің мүмкіндігі жетпейтін анағұрлым жоғары дәлдікті талап ете бастады. Осыған орай енді кварц сағаты жасалды. Мұнда "маятниктің"қызметін электр тогының әсерімен тербеліске келетін кварц пластинкасы атқарады. Кварц "маятникті" сағаттар отыз жыл ішінде бір секундқа ғана қателесуі мүмкін. Уақытты бұдан да дәлірек көрсететін "маятниктер" іздеу барысында ғылым өте күрделі тербеліс қимылдарын жүзеге асыратын молекулалар мен атомдарға назар аударды. Қазіргі кезде уақытты ең дәл көрсететін де осы атомдық және молекулалық сағаттар.
 
== Электронды сағаттар ==
 
[[Сурет:MA-2.JPG|thumb|right|250px|Қоңыраулы үстел сағаты]]
[[Сурет:Atomic clock.jpg|thumb|250px| Термометрлі және күнтізбелі заманауи электронды сағаты]]
Сағат - аса нәзік, өте дәл механизм. Сондықтан да сағат құрастыру арқылы адам баласы дәлдігі жоғары неше түрлі құрал-саймандар мен механизмдер жасауды үйренді.