Әлихан Төре Сағуни — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
+ 3 санат; ± 2 санат (HotCat құралының көмегімен)
ш (келесі санат қосылды: «Санат:Шығыс Түркістан тарихы» (HotCat құралының көмегімен))
ш (+ 3 санат; ± 2 санат (HotCat құралының көмегімен))
 
'''Әлихан Төре Сағуни''' — ([[1885]], [[Қырғызстан]], [[Тоқмақ]] — 1976, [[Ташкент]]) — қоғам қайраткері, діни ғұлама, Шыңжаңның үш аймағында құрылған[[ Шығыс Түркістан]] республикасы уақытша үкіметінің төрағасы (1944 — 46). Ұлты — [[өзбек]].
'''Әлихан Төре Сағуни''' — ([[1885]], [[Қырғызстан]], [[Тоқмақ]] — 1976, [[Ташкент]]) — қоғам қайраткері, діни ғұлама, Шыңжаңның үш аймағында құрылған[[ Шығыс Түркістан]] республикасы уақытша үкіметінің төрағасы (1944 — 46). Ұлты — [[өзбек]]. Әкесі Әндіжан көтерілісі басшыларының бірі есебінде [[Ресей отаршылары]] тарапынан қуғынға ұшыраған. Әлихан Төре екі рет Меккеге қажылыққа барып, [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясының]] Жидда қаласында, [[Бұхара|Бұхарада]] діни және дәрігерлік білім алды. [[1929]] жылы [[Кеңес өкіметі]] діндарларды қуғындаған кезде Құлжа қаласына көшіп барып, діни насихат жүргізген, мұсылмандарды [[Шэн-Ши-Сай]] үкіметінің озбыр саясатына қарсы көтеруге әрекет еткен. 1937 — 41 жылдары Шэн-Ши-Сай үкіметі тұтқында ұстады. [[1941]] жылы түрмеден шыққан соң, [[Құлжа|Құлжадағы]] ең үлкен Байтулла мешітінің бас имамы болды. [[1944]] жылы 4 сәуірде Шыңжаңда [[“Құлжа азаттық ұйымы”]] құрылып, оның төрағасы міндетін атқарды. Сол жылы 12 қарашада Шығыс Түркістан республикасы уақытша үкіметінің төрағалығына сайланды. Әлихан Төре ашық түрікшілдік және исламдық бағыттағы ой-пікірлерімен Шығыс Түркістанның жергілікті халықтарымен [[Орталық Азия|Орталық Азиядан ]]келген эммигранттарға ықпал етті. Халықты [[дін]] және түрікшілдік идеясы арқылы оятуға тырысып, Шығыс Түркістанның түбегейлі тәуелсіздігін уағыздады. Бірақ Шыңжаңдағы оқиғаларға сырттан түрлі саяси күштердің араласуы ұлт-азаттық қозғалысының мақсат-мүддесін күрделендіріп жіберді. Осындай жағдайда Әлихан Төре Кеңес Одағына кетуге мәжбүр болды (1946).
 
Әкесі Әндіжан көтерілісі басшыларының бірі есебінде Ресей отаршылары тарапынан қуғынға ұшыраған.
==Қолданылғпн әдебиет:==
 
Қазақстан энциклопедиясы 1-том
'''Әлихан Төре Сағуни''' — ([[1885]], [[Қырғызстан]], [[Тоқмақ]] — 1976, [[Ташкент]]) — қоғам қайраткері, діни ғұлама, Шыңжаңның үш аймағында құрылған[[ Шығыс Түркістан]] республикасы уақытша үкіметінің төрағасы (1944 — 46). Ұлты — [[өзбек]]. Әкесі Әндіжан көтерілісі басшыларының бірі есебінде [[Ресей отаршылары]] тарапынан қуғынға ұшыраған. Әлихан Төре екі рет Меккеге қажылыққа барып, [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясының]] ЖидданыңЖидда қаласында, [[Бұхара|Бұхарада]] дінидадіни және дәрігерлік білім алды. [[1929]] жылы [[Кеңес өкіметі]] діндарларды қуғындаған кезде Құлжа қаласына көшіп барып, діни насихат жүргізген, мұсылмандарды [[Шэн-Ши-Сай]] үкіметінің озбыр саясатына қарсы көтеруге әрекет еткен. 1937 — 41 жылдары Шэн-Ши-Сай үкіметі тұтқында ұстады. [[1941]] жылы түрмеден шыққан соң, [[Құлжа|Құлжадағы]]дағы ең үлкен [[Байтулла мешітініңмешіті]]нің бас имамы болды. [[1944]] жылы 4 сәуірде Шыңжаңда [[“Құлжа азаттық ұйымы”]] құрылып, оның төрағасы міндетін атқарды. Сол жылы 12 қарашада Шығыс Түркістан республикасы уақытша үкіметінің төрағалығына сайланды. Әлихан Төре ашық түрікшілдік және исламдық бағыттағы ой-пікірлерімен Шығыс Түркістанның жергілікті халықтарымен [[Орталық Азия|Орталық Азиядан ]]дан келген эммигранттарға ықпал етті. Халықты [[дін]] және түрікшілдік идеясы арқылы оятуға тырысып, Шығыс Түркістанның түбегейлі тәуелсіздігін уағыздады. Бірақ Шыңжаңдағы оқиғаларға сырттан түрлі саяси күштердің араласуы ұлт-азаттық қозғалысының мақсат-мүддесін күрделендіріп жіберді. Осындай жағдайда Әлихан Төре Кеңес Одағына кетуге мәжбүр болды (1946).<ref>Қазақстан энциклопедиясы 1-том</ref>
 
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
 
{{Суретсіз мақала}}
 
[[Санат: Тұлғалар]]
[[Санат:Шығыс1885 Түркістанжылы тарихытуғандар]]
[[Санат:1976 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат: ТұлғаларӨзбектер]]
[[Санат:Діни тұлғалар]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
 
{{stub}}