Фауна: нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
ш (Bot: Migrating 51 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q104021 (translate me))
[[Сурет:Animals.gif|right|thumb|300px|Animals]]
'''ФАУНА''' (лат. Fauna – Ежелгі [[Рим]] [[мифология|мифологиясы]] бойынша орман мен егістік құдайы; жануарлар қамқоршысы) – белгілі бір аумақта мекендейтін не Жер [[тарих|тарихының]] белгілі бір кезеңінде тіршілік еткен барлық жануарлар түрлерінің жиынтығы. <br />
Сондай-ақ ''Фауна'' ұғымы кейде жануарлардың жеке жүйелік топтарының ([[тип]], [[класс]], [[отряд]], т.б.) жиынтығын да білдіреді (мысалы, ихтиофауна, орнитофауна, т.б.). Әрбір аумақтың Фаунасы әр түрлі Фауналық жануарлар кешенінен құралады. Мысалы, дала белдемінің Фаунасында негізінен далалық Фауна кешені, [[Космополитизм|космополиттік]] түрлер, шөлейт аймақтың Фауналық кешенінің басымдығы байқалады. Әрбір Фаунада мекендейтін жануарлардың шығу тегі де әр түрлі, атап айтқанда автохтондар, аллохтондар (алғаш пайда болған аймақтан осы мекенге ауысып келген кірме жануарлар), [[иммигрант|иммигранттар]] (дамыған жануарлардың басқа аумақта пайда болып, кейіннен соңғы мекен етіп отырған орынға келуі). <br />
Қазақстанның қазіргі Фаунасы төрттік кезеңде қалыптасқан әр түрлі Фауна кешендерінен ([[тайга]], [[орман]], [[дала]], [[шөлейт]], [[шөл]], [[палеотропиктік]] т.б.) құралады, жергілікті түрлермен қатар шеттен келген түрлер де көп. Республика Фаунасы балықтар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, құстар, сүтқоректілердің түрлеріне бай. [[Республика]] жерінен көптеген қазба жануарлар табылды. [[Қазақстан|Қазақстанның]]ның табиғи аймақтарына қарай олардың Фаунасы да әр алуан. <br />
'''''Республика жерінің''''':
* 6%-ын орманды дала
* 28%-ын дала
* 58%-ын шөл және шөлейтті жерлер
* 8%-ын таулы аудандар алып жатыр<br />
Әр аймақтың өзіне тән Фаунасы бар. ''Орманды далада:'' [[қоян]], [[бұлан]], [[елік]], [[құр]], [[кекілік]], т.б.; далада: суыр, дала шақылдағы, саршұнақ, дуадақ, безгелдек, қараторғай, т.б.; шөл мен шөлейтте: ақ бөкен, қарақұйрық, қосаяқ, құмтышқан, жылан, улы өрмекші, қарақұрт, т.б.; тауда: [[арқар]], [[таутеке]], [[марал]], [[құну]], қоңыр [[аю]], [[барыс]], [[ұлар]], [[жылқышы]], т.б. мекендейді. Табиғи факторлар мен [[адам]] әрекеті салдарынан республика Фаунасы да елеулі өзгерістерге ұшырады. Тек төрттік кезеңнің өзінде ғана Қазақстан жерінде түйеқұс, орман пілі, [[Мосбах]] жылқысы]], жабайы есек, Мерке мүйізтұмсығы, алып түйе, байырғы елік, жалпақ маңдайлы бұлан, Шетензаки [[Шетензаки бизоны]], Хозар мамонты, тарпан, [[мамонт]], семсер тісті [[жолбарыс]], жүндес мүйізтұмсық, тур (жабайы сиыр), үңгір аюы, үңгір арыстаны, т.б. жойылып кетті. Сирек кездесетін, саны өте аз жануарлар қорғауға алынған; “Қазақстанның қызыл кітабы”.<br />
Қазіргі кезде [[Жер]] бетінде жануарлардың 1,5 млн-нан астам түрі белгілі, жыл сайын 10 мыңға жуық жануарлар түрі анықталады. Фаунаны зерттеудің тәжірибелік маңызы өте зор. Фаунаны зерттеумен зоогеографияның фаунистика саласы шұғылданады.
 
==Сілтемелер==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том