Деформация — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
ш (clean up, replaced: Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003 → Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл using AWB)
== Толығырақ ==
{{wikify}}
Деформация — өзара әрекеттесуші екі дененің жанасуы кезінде оларды құрайтын жеке бөліктері қозғалысқа келеді де, бұл денелердің пішіні мен өлшемі өзгереді. Мысалы, серіппе денеге әрекет ете отырып созылады, жұкажұқа таякшатаяқша иіледі, қолдың бұлшық еттері қатаяды.
 
[[Дене]] пішінінің немесе өлшемдерінің өзгеруін деформация (латынша деформация - бүліну, бұзылу) деп атайды.
 
Деформация денелердің өзара әрекеттесуі кезінде жүзеге асатындықтан, өзара әрекеттесетін екі [[дене]] де деформацияланады. Мысалы, қолдың эспандерге әрекетін алайық.
 
Эспандерді созу кезінде колдыңқолдың БұлшыкБұлшық еттері катаядықатаяды (деформацияланады), эспандер де деформацияланады, яғни ол өз пішінін өзгертеді.
Деформация [[пластик]]алық және серпімді болып бөлінеді.
 
Күштің әрекеті тоқтағаннан кейін, [[дене]] өзінің бастапқы пішіні мен өлшемін өзгертетін болса, мұндай деформация пластикалық деп аталады.
 
ПластикалыкПластикалық деформациядан кейін [[дене]] өзінің жаңа пішіні мен өлшемін толығымен немесе жартылай сақтайды және ондай дене [[дене]] пластикалық [[дене]] деп аталады.Мысалы, [[пластилин]]нен немесе [[саз]]дан көп [[күш]] түсірмей-ақ қандай да бір пішіндегі [[дене]] жасауға болады. Ал колымыздыңқолымыздың пластилинге әрекет етуі тоқтағаннан кейін ол өзінің жаңа пішінін сактайды.
 
Күштің әрекеті тоқтағаннан кейін дененің бастапқы пішіні мен өлшемі қайтадан қалпына келетін болса, мындаіімындай деформация серпімді деп аталады.
 
Тәжірибелер деформациялаушы күшке қарама-қарсы бағытталған жаңадан бір күш пайда болатынын кәрсетеді. Бұл күш [[серпімділік күш]] деп аталады. Мысалы, [[доп]] тыдопты тепкен кезде, ол өзінің пішінін өзгертеді, яғни деформацияланады. Серіппеге қандай да бір күшпен әрекет ете отырып, оны созуға емесе қысуға болады . Деформациялаушы күш токтағаннантоқтағаннан кейін серпімділік күші денені бастапқы қалпына келтіреді. Сол сияқты ауа шарын үрлеуді тоқтатсактоқтатсақ, ол да бастапкыбастапқы пішінін алады. .Дененің деформациялануы артқан сайын Бұлбұл кезде пайда болатын серпімділік күші де артады. Ал түсірілген күштің шамасы белгілі бір шектен асқанда (әр түрлі материалдар үшін түрліше), денелер серпімділік қасиетін жоғалтып, ең соңында пластикалық сипат танытады. Мысалы, ағаш сызғышты аздап иіп, сонан соң қайтадан босатсақ, онда ол бастапқы қалпына келеді. Ал егер оны июге едәуір көп күш жұмсайтын болсақ, сызғыш морт сынады. Металдардың, әсіресе болаттың серпімділік қасиеті едәуір жоғары болады.
 
Күнделікті өмірде пайдаланылатын көптеген нысандарды (тұрғын үйлерді, күнделікті өмірде кеңінен пайдаланатын нәрселерді) көбінесе қатты әрі берік материалдардан жасайды. Ондай материалдардың деформациясын (созылуын немесе сығылуын) жай көзбен байқап, сезіну мүмкін емес. Ал енді бір мезет көз алдымызға жұмсакжұмсақ еденді, үстелді, ыдысты елестетіп кәрейікші. Әрине, мұндай оңай деформацияланатын әлемде өмір сүру де өте қиын болар еді.<ref>Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0</ref>
 
==Деформация формуласы==