Түркістан генерал-губернаторлығы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
ш (clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB)
 
'''Түркістан генерал-губернаторлығы'''– [[Ресей империясы]]ның 1867—1917 жылдар аралығындағы [[әкімшілік-территориялық аймағы]]. 1867 жылы [[Жетісу]], [[Сырдария облысы|Сырдария облыстарынан]] құралды.
 
Солтүстігінде — [[Торғай]],[[Ақмола]], [[Семей]] облыстарымен; шығысында—Шығысшығысында — Шығыс Түркістанның [[Жоңғар]], [[ҮрімшіҮрімжі]] аймағымен; оңтүстігінде — [[Қашғария]]мен, [[Памир]], [[Бұхар жері]], [[Хиуа хандығы]]мен, батысында [[Арал теңізі]]мен шектесті. 1868 жылы Түркістан генерал-губернаторлығына патша өкіметі жаулап алған [[Зеравшан округі]], 1871 жылы [[Құлжа аймағы]], 1873 жылы [[Әмудария аймағы]] қосылды. 1876 жылы бүрынғыбұрынғы [[Қоқан хандығыныңхандығы]]ның орнына [[Ферғана облысы]] құрылды.
 
Түркістан генерал-губернаторлығында 30381193 038 119 адам тұрды. Халық санының көптігінен [[Сырдария]] (10945571 094 557 адам), [[Жетісу]] (758250758 250) облыстары, ал халқының тығыздығынан [[Зеравшан]], [[Ферғана]] облыстары ерекшеленді. Түркістан генерал-губернаторлығында [[қазақ]]тар 1 532790532 790, [[өзбек]]тер — 1 970420970 420, [[құрамалар]] - 7733077 330, [[қарақалпақ]]тар — 5877058 770, [[орыс]]тар - 5928059 280, [[тәжік]]тер - 137280137 280 адамды кұрады. Өлкенің әкімшілігі [[Ташкент]] қаласында орналасты. Сонымен қатар мұнда әскери губернаторлықты округ әскерінің қолбасшысы, [[Сырдария облысы]] мен уезінің, Құрама уезінің әкімшілігі орналасты. Жетісудың орталығы — [[Верный]], Ферғананікі — [[Марғилан]], Зеравшан округінікі — [[Самарканд]], Құлжа ауданының орталығы — [[Құлжа]], Әмудария бөлімшесінің орталығы — [[Петро-Александровск]] қалалары болды. 1886 жылғы "[[Түркістан өлкесін басқару жөніндегі ереже]]" бойынша Түркістан генерал-губернаторлығы [[Сырдария]], [[Жетісу]], [[Самарканд]] облыстарына бөлінді.
 
Өлкені басқару генерал-губернаторға жүктеліп, облыстарды әскери губернатор мен облысоблыстық басқарма, ал уездерді уезд (ояз) бастығы басқарды. Уездер болыстарға, болыстар ауылдарға бөлінді. Түркістан генерал-губернаторлығында барлық билік отаршылдар қолына шоғырланды. Жергілікті халыкхалық өкілдері басқару жүйесінің төменгі сатыларына — болыстар мен ауыл-найларауылнайлар қызметіне ғана тартылды. Түркістан генерал-губернаторлығындағы көшпелі халықтар қазына пайдасына әрбір шаруашылықтан 4 сом төлеуге міндетті болып белгіленді. БүғанБұған косақоса елді мекендердің үстімен өткен патша әскерлерін үй және отынмен қамтамасыз ету де жергілікті халықтың мойнына жүктелді. Патша өкіметінің отаршылдық саясатына карсы Түркістан генерал-губернаторлығында 1898 жылы Әндіжан көтерілісі болды. 1916 жылы Түркістан генерал-губернаторлығы көлемінде Жетісуда, Сырдарияда, Ферғанада ұлт-азаттық көтерілістің ірі ошақтары болды. Бұл көтеріліс патша үкіметінің әскери күшімен аяусыз басып, жаншылды. 1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін Түркістан генерал-губернаторлығы жойылды. Өлкедегі барлық билік Уақытша үкіметтің Түркістан комитеті қолына көшті.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>
 
==Дереккөздер==