Геракл — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
уикилендіру
ш (уикилендіру)
ш (уикилендіру)
[[Сурет:Anguier - Hercules &Farnese Atlas3637104088 CPLH9c95d7fe3c 1980b.5 2.JPGjpg|thumb|right|150px200px|Геракл ]]
'''Геракл''' (көне грекше Ηρακλής, Hēraklēs, Гераның (Hēra) даңқы (kleos) деген сөздердің бірігуінен қалыптасқан,) - көне грек [[мифология]]сындағы ең даңықты жартылай құдай, жартылай адам [[кейіпкер]]. Ол өзінің орасан зор [[күш]]імен еркектіктің үлгісі болды.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Философия/жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ, 2006. ISBN 9965-808-82-1</ref> Ол Зев пен Алкменнен туған. Рим мифологиясында ол Геркулес деп аталған.
 
Зевс Персейдің немересі, Фивы патшасы (King of Thebes) Амфитрионаның әйелі [[Алкмен]]ді аздырып көңіл қосады. Одан Геракл Амфитрионаның ұлы Ификлмен егіз болып туылады. Сондықтан ол Персейдің де немересі есептеледі. Жартылай Құдайлық қасиеті бар Геракл жастайынан түрлі соғыс өнерін жеттік игеріп, батылдығына ақылы сай болып, жұрт таныған әйгілі батыр болып өседі.
[[Сурет:Hercules Farnese 3637104088 9c95d7fe3c b.jpg|thumb|right|200px|Геракл ]]
Гераклде ғажайып қайсарлық, ерлік, парасат, өнер, қабілет болып қана қоймай, оның мінезінде ер және әйелдік ерекшеліктер бірдей болған көрінеді. [[Одиссей]], немесе [[Нестор]] секілді керемет ақылды болғанымен, бірақ ол да өз ақылымен кейбір әлсіздіктерін толықтай білген екен. Мысалы, жерден күш-құдірет алатын [[Антей]]ді жерге тигізбей көтеріп тұрып, сілесін қатырып өлтіруі, немесе ғарышты көтеруден босаған сәтінде, қайтадан ғарышты көтергісі келмей қалған [[Атлас]]қа ақылмен ғарышты қайтадан көтерткізуі секілділер өзіндік ақыл-парасаттың жемісі. Ол сондай-ақ грек [[арена]]сы мен [[палестра]]сының (күрес мектебі) қолдаушысы және қорғаушысы болды.
 
Гераклде ғажайып қайсарлық, ерлік, парасат, өнер, қабілет болып қана қоймай, оның мінезінде ер және әйелдік ерекшеліктер бірдей болған көрінеді. [[Одиссей]], немесе [[Нестор]] секілді керемет ақылды болғанымен, бірақ ол да өз ақылымен кейбір әлсіздіктерін толықтай білген екен. Мысалы, жерден күш-құдірет алатын [[Антей]]ді жерге тигізбей көтеріп тұрып, сілесін қатырып өлтіруі, немесе ғарышты көтеруден босаған сәтінде, қайтадан ғарышты көтергісі келмей қалған [[Атлас]]қа ақылмен ғарышты қайтадан көтерткізуі секілділер өзіндік ақыл-парасаттың жемісі. Ол сондай-ақ грек [[арена]]сы мен [[палестра]]сының (күрес мектебі) қолдаушысы және қорғаушысы болды.
[[Сурет:Giambologna- Hercules beating Centaur Nesso-Loggia dei Lanzi.jpg|right|150px|Гераклдің Nessus-ті өлтіруі (Мәрмәр, Giambologna, Florence)]]
Гераклдің белгісі оның арқасындағы арыстан терісі және қолындағы [[зәйтүн]] таяғы. Сондай-ақ, ол ойынқұмар болып, бос уақыты болса болды балалармен ойын ойнауға әуес болыпты. Ол өте көне жабайы күшке ие болып, "адамзатты жамандықтан құтқарып қауіпсіз етуші" қормал жан болды.
 
 
== Гераклдың дүниеге келуі ==
[[Сурет:Herakles lion Louvre F33.jpg|thumb|right|200px|Гераклдің арыстанмен айқасуы, Керамика, б.з.б.540жыл.]]
Орталық Грекияның батысындағы Акарнанияда өмір сүрген телебойлар тайпасы ұрлап кеткен малын Электрионға қайтарып беру арқылы ержүрек Амфитрион сұлу Алкменаны әйелдікке алады.<ref> Н.А.Кун. Ежелгі Грекия мифтері мен аңыздары. Мұғалімдерге арналған оқу құралы. Қазақ тіліне аударғандар: М.Машақов, Ж.Рсаев, Л.Сенғазина, Н.Тұрсунқұлова. Алматы, Мектеп, 1979</ref> Алкмена Амфитрион патшадан өз ағаларын өлтірген Птерелай патшадан кек алуын сұрайды. Амфитрион әскер жинап, телебойлар патшасы Птерелайға қарсы аттанғанда, Алкмена сұлудың көркіне ғашық болған найзағай құдайы Зевс Амфитрионның кейпіне еніп, Алкменаға келеді. Алкмена Зевс пен Амфитрионнан егіз ұл туады. Зевс Алкмена босанатын күні бүкіл құдайларды жинап алып, «бүгін дүниеге келетін ұл өзінің барлық туысқандарына билік жүргізетін патша болатындығын» жариялайды. Зевстың жердегі сұлу Алкменаға есі кетіп, ғашық болып жүргенін білетін Гера оған қатты ызаланып:
 
 
Тоғызыншы, амазонкалар – жаугерші-әйелдер еліне барып, амазонкалар патшасы Ипполитаға соғыс құдайы Арестің өзі сыйға тартқан белдікті Эврисфейдің қызы Адметаға әкеліп береді.
[[Сурет:Herakles and Telephos Louvre MR219.jpg|thumb|right|200px|Геракл және оның ұлы Telephos, рим өнері, ІІ ғасыр. Мәрмәр. ЛуерЛувр]]
Оныншы, үш кеуделі, үш басты, алты қол, алты аяқты Герионның сиырларын Эврисфейге әкелу жолында сұмдық қиын соғысты басынан кешіріп, Герионды Афина-Палладаның көмегі арқылы жеңеді. Бұл сиырларды әкелуде Геракл көптеген қиындықтарға тап болады: екі басты Орфо төбетін өлтіріп, Эвритион алыппен айқасады; табыннан қашып, Сицилияға барып, Посейдон баласы Эрикс табынына қосылған бір сиырды алу үшін оны қимай, бергісі келмеген Эрикс патшаны қысып өлтіреді; сиырлардың бәрін әйел құдай Гера құтыртып жіберіп, құтырған сиырлар жан-жаққа қашып, Геракл оларды Фракияға жеткенде ғана жинап алады.
[[Сурет:Hercules Musei Capitolini MC1265 n2.jpg|thumb|left|200px|Гераклдің он бірінші ерлігі, Рим өнері, ІІ ғасыр. Мыс.]]
 
Он бірінші, жер асты Аид патшалығының күзетушісі үш басты, мойнында ирелеңдеген жыланы бар, құйрығы айдаһардың басымен аяқталатын қорқынышты төбет Керберді алып келеді. Осы сапарында, яғни тас түнек қараңғы Аид патшалығында Геракл Аидтың әйелі Персефонаны ұрлап, жер бетіне шығарғысы келгені үшін жазаланған Тесей батырды құтқарып алады және Мелеагр патшаның аруағын кездестіріп, оның өтініші бойынша артында жетім қалған жалғыз қарындасы Деянираны өз қамқорлығына алып, оған үйленуге уәде береді.
[[Сурет:Agrigent Heraklestempel.jpg|thumb|right|200px|Агриджентодағы Геракл храмы]]