Бетпақдала — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
 
== Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі==
Бетпақдаланың топырағы қоңыр, сұрғылт қоңыр. Солтүстігінде [[жусан]] басым, шығысындағы шоқылы таулардың тастақты шөлдерінде [[баялыш]], эфедра, тасбұйырғын, орталығы мен батысындағы саздақты жерлерде жусан мен баялыш, оңтсүтігіндегі Шу өзені маңындағы құмды төбелер мен қырқаларда [[сексеуіл]], теріскен, [[Еркек шөп|еркекшөп]], құрғақ арналарын бойлай [[жыңғыл]], [[тораңғы]] өседі. Солтүстік-шығысындағы таулы қыраттарда [[арқар]], [[елік]], [[қасқыр]], [[түлкі]]; жазықта [[ақбөкен]], [[Дала алақоржыны|алақоржын]], [[Сарышұнақтар|саршұнақ]], [[Аламан тышқаны|аламан]], [[Жыландар|жылан]], [[Кесірткелер|кесіртке]], [[дуадақ]], [[құр]] мекендейді. Бетпақдала - көктемгі және күзгі мал жайылымы. Сарыарқаның оңтүстігі мен Бетпақдала фаунасын сақтау мақсатында қорықшалар (Андасай, т.б.) ұйымдастырылған.<ref>Балалар Энциклопедиясы, II- том</ref>
 
== "Бетпақдала" атауының мағынасы ==
Шу өзенінің терістігі мен Сарыарқаның арасында жатқан тылсым даланы халқымыз ертеден-ақ Бетпақтың даласы деп келген: жазы ыстық, қысы қатал сусыз, табиғаты өмір сүруге қолайсыз болғандықта да Бетпақтың даласы атанғандығы өзінен-өзі белгілі сияқты. Қазақта "бетпақ" деген байырғы сөз бар. Оның мағынасы бетсіздік. Ұятсыз, бетсіз адамды, әсіресе әйелді, ауылды жерде күні бүгінге дейін "бетпақ" деп ұрысады. Мұның арғы негізі "бет" және "бақ" деген екі сөзден құралады. "Бет" - кәдімгі бет, "бақ" - бағу, қаару. "Бетпақ" деген сөз "бет бақтырмайтын ұрысқақ" немесе "бет қаратпайтын суық, бет қаратпайтын ыстық" деген ұғымнан болуы керек. Өйткені, Бетпақтың төңірегін мекендеген елді сан ғасыр бойына бет бақтырмай, ішіне кіргізбей келгендігі рас. Дегенмен көшпелі халық өзі өмір сүрген ортаның табиғатын терең үйреніп оны шаруашылық мақсатына пайдаланған. Бетпақтың даласы бір қарағанда шөпсіз шетсіз қу дала болып көрінгенмен онда өсетін майда от малға жағымды. Бетпақта жайылған малдың еті өте дәмді, әрі "шыны" болып, майлы етті көп жей алмайтын болған. Бетпақта өсетін шөптердің негізгі түрлері саған, [[ебелек]], боз жусан, майда [[қара жусан]], май жапырақ, теріскен, [[қырықбуын]], [[күйреуік]], бүйірқұм, [[жауқазын]], [[шытыр]], ноқатек. Ноқатекке малды өте сақтықпен жайған. Өйткені ноқатекті көп жеген мал жарылып кететін болған.<ref> "Созақ өңірі". Сүлеймен Тәбірізұлы. 197, 247-беттер. - Алматы: "Дәуір" баспасы, 2007 ж. ISBN 9965-749-84-1.</ref>
 
== Дереккөздер==
51 565

өңдеме