Мұражай — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
уикилендіру, қате
ш
ш (уикилендіру, қате)
'''Мұражай''', '''музей''', (грек тілінде ''museіon'' – муза сарайы) – тарихи-ғылыми дерек ретіндегі [[ескерткіш]]терді, өнер туындыларын, мәдени құндылықтарды, т.б. [[мұра]]ларды сақтап, жинақтап, ғылыми-танымдық қызмет атқаратын [[мекеме]].
 
МузейМұражай заттық және рухани құндылықтарды танытуда, ғылыми тұрғыда зерттеп, оның нәтижелерін насихаттауда, осы негізде тәлім-тәрбие беруде маңызды рөл атқарады. МузейМұражай ғылымның, білімнің, мәдениеттің қалыптасуына ықпал ететін ғылыми мекеме ретінде өскелең ұрпақтың тәрбиесіне, тарихи сананың қалыптасуына ықпал етеді.<ref>А.Е., Музейное дело в Казахстане (2-пол. XІX – нач. XX вв.), А., 1979</ref>
 
== Тарихы мен дамуы ==
МузейМұражай алғашында бағалы бұйымдар мен заттар, мәдени жәдігерлерді сақтайтын қазыналық қор ретінде қалыптасты. МузейлердіңМұражайдың қалыптасуына көне замандардағы коллекциялар негіз болды. [[Ежелгі Рим]] шешені Марк Туллий Цицерон: “[[коллекция]] – шашыранды заттарды бір топқа біріктіру” деп түсіндірді. Коллекциялау ісімен [[Аристотель]], Рим патшасы [[Юлий Цезар]], т.б. айналысты. [[Еуропа]]да тарихи музейлер 16 – 18 ғасырларда пайда болды. Музейдің қалыптасуы ұлттық сана-сезімді оятуға, мәдени-саяси идеяларды (ой-сезімді) насихаттауға көмектесті. 1820 жылы [[Германия]]да өнер музейлері құрылды. 1811 жылы [[Ресей]]де – Феодосияда, 1825 жылы [[Одесса]]да, 1828 жылы Керчьте археологиялық бағыттағы және әскери-тарихи музейлер құрылды. 19 ғасырда этнографиялық зерттеулердің дамуы нәтижесінде этнографиялық музейлер құрылып, олар ғылыми-зерттеу орталықтарына айналды. Олар: [[Будапешт]] (1872), [[Стокгольм]] (1874), [[Париж]] (халықтану музейі, 1877), [[Роттердам]] (1883) қалаларында құрылған этнографиялық музейлер. Ашық аспан астындағы алғашқы этнографиялық музейлермұражайлар Скансенде (Стокгольм, 1891), қасиетті Мартинде ([[Словакия]], 1893), [[София]]да (1893) [[Брюссел]]ьде (1897), Краковта (1910), Арнхемде ([[Нидерланд]], 1912) құрылып, ірі ғылыми ізденістермен айналысты.<ref>Музееведение//под ред. профессор К.Г. Левыкина и др., Музей, 1988</ref>
 
== Түрлері және қызметі ==
[[Сурет:Военния музей.jpg|thumb|Ресейдегі Екатеринбург қаласындағы әскери мұражай]]
Мұражай негізгі бaғыты тұрғысынан бірнеше топтарға бөлінеді: ''тарихи музейлермұражайлар'' (жалпы тарих, археологиялық, антропологиялық, этнографиялық, нумиcматикалық, т.б.), ''көркемөнер музеймұражайы'' (көркемөнер, мүсін, қолөнер, қолдaнбалы өнер, театр, музыка кино, т.б. музейлер), ‘‘жаратылыстану музейі’’мұражайы’’ (биологиялық, зоологиялық, геологиялық, минералдық, палеонтологиялық, т.б), ''техникалық музейлермұражайлар'' (авиация, автокөлік, кеме жасау, тау-кен ісі, өнеркәсіп, өндіріс өнімдері, т.б.), ‘‘кешенді музейлер’’мұражай’’ (тарих, шаруашылық, жаратылыстану, т.б. бағыттарды біріктіріп, жұмыс істейтін кең профильді өлкетану музейлеріөлкетанумұражайы), ''мемориалдық музейлермұражай'' (мемлекетке, өнерге, әдебиетке ғылымға еңбегі сіңген белгілі адамдардың жеке өнері мен қызметіне арналған музейлермұражай). Музеймұражай ісінің негізгі бағыттары – музейлікмұражай мұралардымұраларын (жәдігерлерді) жинау, есепке алу, сақтау, қорларды жүйелеу, қайта қалпына келтіру ([[рестоврация]]), консервациялау, зерттеу нәтижелерін ақпарат жүйелерінде тарату, музейдіңмұражайдың кадрлық жүйесін жетілдіру. Музеймұражай жұмыстарын ұйымдастыру түрлеріне: ''көрмелер'', ''экспозициялар ұйымдастыру'', ''тақырыптық дәрістер'', ''ғылыми-практикалық конференциялар өткізу'', ''музейлікмұражайлық басылымдар шығару'', т.б. жатады. Мысалы, Қазақстандық музейлердемұражайларда кейінгі жылдары 20 мыңнан астам көрмелер мен дәрістер өткізілді.<ref>100 великих музеев мира, сост. М.А. Ионина, Музей, 1999</ref>
 
== Қазақстандағы мұражай тарихы ==
Мұражайлардың қор жинақтау жұмысында далалық экспед., ғылыми институттармен бірлескен жұмыстардың нәтижелері кеңінен қолданылады. [[Қазақстан]]да музейлермұражай тарихы 1830 жылдан басталады. [[Орынбор]]да жергілікті халықтың тарихы мен [[этнография]]сын сипаттайтын мұралар негізінде 1831 ж. Неплюев әскери училищесі жанынан губерниялық музеймұражай ашылды. Бұл мұралар қазіргі таңда [[ҚР]] Орталық Мемлекеттік музейініңмұражайының негізгі қорын құрауда. Қaзақстанда 1913 ж. – 3, 1927 ж. – 6, 1937 ж. – 19, 1939 ж. – 25, 1970 ж. – 29 музеймұражай болса, қазіргі таңда музейлермұражай саны 154-ке жетті. Оңтүстік мемлекеттік музеймұражай (1830), [[Әбілхан Қастеев|Ә.Қастеев]] атындағы республикалық өнер музейімұражайы (1935) Президенттік мәдени орталық (2000), Мемлекеттік алтын және асыл металдар музейімұражайы (1994), [[ҚР ҰҒА]] Археология музейі (1973), Үлттық валюта музейі (1993), Кітап музейі (1978) Ықылас атындағы Республикалық халық саз аспаптар музейі (1980), “[[Мұхтар Әуезов|М. Әуезов]] үйі” ғылыми орталық музейі (1962), т.б. Мемориалдық музейлер де Қазақстанның тарихи-мәдени рухани өмірінде маңызды рөл атқаруда. Олардың ірілері: [[Абай Құнанбаев|Абайдың]] мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі, Абай-Шәкерім кешені, [[Дінмұхамед Қонаев|Д.Қонаевтың]], [[Сәтбаев Қаныш Имантайұлы|Қ.И. Сәтбаевтың]], [[Жамбыл Жабаев|Ж.Жабаевтың]], [[Сәбит Мұқанов|С.Мұқанов]] пен [[Ғабит Мүсірепов|Ғ.Мүсіреповтің]], [[Ғaзиза Жұбанова|Ғaзиза]] және [[Ахмет Жұбанов]]тардың, [[Шоқан Уәлиханов|Ш.Уәлихановтың]] (Алтын Емел), т.б. мемориалдық музейлері. 1889 ж. 20 маусымда халықаралық “Музейлер ассоциациясы” құрылды. 1918 ж. Халықаралық музейлер Бюросы құрылып, “Музеон” журналын шығарды. Бұл [[ЮНЕСКО]]-ның “Музеум” журналының шығуына негіз болды. 1946 ж. [[Лувр]]да ([[Париж]]) ЮНЕСКО-ның құрамына енген [[Халықаралық Музейлер Кеңесі]] құрылды. ІCOM-ға 1948 ж. – 29 мемлекет, 1950 ж. – 43 мемлекет, 1977 ж. – 109 мемлекет, 1999 ж. – 135 мемлекет музейлерімұражайлары мүше болды. 2002 ж. мамыр айынан бастап “Қазақстан музейлері” журналы шыға бастады.<ref>[[Балалар Энциклопедиясы]], 6 том.</ref> 1977 ж. Халықаралық музейлер Кеңесінің 11-конференциясында 18 мамыр ‘‘Халықаралық музеймұражай күні’’ болып белгіленді. Қазіргі таңда музейлермұражай қызметі қоғамдық институт ретінде әлеуметтік қоғамдық-экономикалық жағдайға сай жүргізілуде.<ref name="Source 3">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>
 
== Дереккөздер ==