Ежелгі грек тілі — нұсқалар арасындағы айырмашылық

емле, қате, уикилендіру
ш (Removing Link GA template (handled by wikidata))
(емле, қате, уикилендіру)
{{cleanup}}
'''Ежелгі грек тіл білімі''' {{lang-ru|древнегреческое языкознание}} — [[ГрекиядаГрекия]]да туған тіл біліміндегі ой-пікір бүкіл [[Еуропа]] тіл ғылымының қалыптасып дамуына күшті әсерін тигізді. Тілге қатысты жазба материалдары б. з. д. 5 ғасыр шамасынан басталады.
 
'''Ежелгі грек тіл білімі''' [[Гомер]]дің "''Илиада''" мен "''Одиссея''" жырларының тілін зерттеуден басталады. Көне заманнан сақталған бұл дастандартілі гректердін сөйлеу тілінен мейлінше алыстап, оларға түсініксіз бола бастаған сон, грек ойшылдары соны зерттеу, айкындаумен шүғылданған.
 
'''Ежелгі грек тіл білімі''' екі кезенге бөлініп қаралады. Онын бірі — '''философиялық кезен''', екіншісі — '''филологиялық кезен'''. Бірінші кезен б. з. д. 5—3 ғасырлар арасын қамтиды. Бұл — '''Ежелгі грек тіл білімі''' қалыптасуының алғашқы кезені. Мұны қалыптастырушылар философтар болған. Олар тіл мәселелерін лингвистикалық тұрғыда емес, [[философия]] тұрғысынан сөз еткен, [[философия]]ғафилософияға тәуелді, соның ажырамайтын бір саласы деп есептеген. Нақты тілдік фактілерге сүйенбей, абстракты болжаулар, философиялық тұжырымдар жасаумен шұғылданған. Бұл бағыт Грек тарихындағы [[эллинизм]] дәуіріне дейін сакталды. Ежелгі Грек философтарының тілге қатысты мәселелерден ерекше сөз еткендері — атаудын табиғаты, зат пен онын атауы арасында қандай байланыс болатыны, тілдік қайдан, қалай пайда болғаны және тілдік [[грамматика]]сыграмматикасы мен [[логика]] арасындагыарасындағы қарым-қатынас жөніндегі мәселелер. [[ГероклитГераклит]] бастаған [[философ]]тар атау заттың [[табиғат]]ынатабиғатына сәйкес жаратылыстан берілген, сөз — табиғат туындысы лесе, [[Демокрит]] бастаған философтар оған қарсы — зат пен оның атауы арасында табиғи байланыс болмайды, ол екеуінің арасындағы байланыс — шартты, кездейсок деген тұжырым жасады. [[Демокрит]] атаулардың жаратылыстан берілген табиғи еместігін тілдерде затты эр түрлі атаумен білдіретін [[синоним]]дердің және эр түрлі мағынаны білдіретін [[омоним]]дердің болатындығымен, көптеген заттардын тілдік атауларынын болмайтынымен немесе зат атауларының кейде өзгеріп кететінімен дәлелдейді.
 
Ежелгі Грек философтарының тілге байланысты сөз еткен екінші проблемасы — тілдің шығуы жөніндегі мәселе. Бұл мәселеде де олар дұрыс шешімге келе алған жок. Олардың бір тобы тілді дыбысқа еліктеуден шыққан десе, екінші бір тобы ертедегі адамдардың өзара келісуінен барып шыққан дегенді айтады. Тіл білімінде мұның алғашкысын дыбыска '''еліктеу теориясы''' десе, сонғысы '''келісім''' теориясы деп аталады.
 
Грек ғалымдары көтерген тағы бір проблема — '''[[грамматика]] мәселелері'''. [[Грамматика]]ныГрамматиканы да алғашында [[философия]], әсіресе [[логика]] ғылымына тәуелді, соның бір саласы ретінде, [[логикалық категория]]лардың көрсеткіші ретінде ғана қараған. [[Платон]] тілдегі сөздерді есім, [[етістік]] деп екі топка бөлсе, [[Аристотель]] алдынғы екеуінің үстіне жалғауыш дегенді қосып, үш топқа бөледі. [[Аристотель]][[грамматика]] мен [[логика]] арасындағы қарым-қатысты алғаш сөз еткен ғалым. Онын [[логика]] мен [[поэтика]] жөніндегі ілімі кейінгі заман окымыстыларынаоқымыстыларына да күшті ықпал жасады. [[Аристотель]] [[логика]]нылогиканы ұғым, пайымдау сияқты категорияларды зерттейтін ғылым деп анықтайды да, сөз табы деген — сөйлемнің элементтері, ал, сөйлем — есім мен [[етістік]]тіңетістіктің байланысы, бұл екі категория арасында елеулі өзгешеліктер бар: етістік шақты білдіреді, предикативтік қызмет атқарады, ал, есім септеледі, сөйлемде субъектілік қызмет атқарады дейді. Бірак [[Платон]] да, [[Аристотель]] де сөздерді тапқа бөлгенде, [[тілдік категория]] ретінде емес, [[логикалық категория]] ретінде қарайды. Соған қарамастан [[Аристотель]]діңАристотельдің лингвистикалық көзқарастары бұл ғылымның кейінгі замандардағы дамуына зор әсерін тигізді. Күні бүгінге Дейін қолданылып жүрген [[грамматикалық категория]]лардың, Терминдердің көпшілігі [[Аристотель]]денАристотельден қалған.
 
'''Ежелгі грек тіл білімі''' өз дамуының ең биігіне [[Грекия тарихы]]нда '''эллинизм''' деп аталатын дәуірде көтерілді (бұл б. з. д. 3 ғ. мен б. з. 4 ғ. арасы). [[Тіл білімі тарихы]]нда грамматистердін [[Александрия мектебі]] деп аталатын бағыты осы дәуірде қалыптаскан. Бұл кезен '''Ежелгі грек тіл білімі''' тарихында [[филология]] дәуірі деп аталады. Бұл дәуірде [[грамматика]]лық ілім [[философия]]ның, [[логика]]ның ықпалынан босанып, өзалды на дербес пән ретінде қаралды. [[Грамматика]] ілімін дамытушылар: [[Аристрах Самофракийский]] (б. з. д. 200—150 жылдары), онын шәкірттері [[Дионисий Фракийский]], [[Аполлоний Дискол]] (б. з. 2 ғ.) болды. Аристрах тілдегі сөздерді [[есім]], [[етістік]], [[есімше]], [[член]] (артикль), [[есімдік]], [[предлог]], [[үстеу]], [[жалғаулық]] деп сегіз топка бөлген. [[Дионисий Фракийский]] негізгі [[сөз таптары]]ның көптеген [[грамматикалық категория]]ларын, [[Аполлоний Дискол]] [[синтаксис]] мәселелерін зерттейді. Дегенмен, [[Ежелгі Грекия]]да [[морфология]]ға қарағанда [[синтаксис]], [[фонетика]], [[лексикология]] аз зерттелген.
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref>
 
== Тағы қаранызқараңыз: ==
* [[Ежелгі рим тіл білімі]]
* [[Ежелгі үнді тіл білімі]]