Оптикалық изомерия — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
[[Сурет:Milchsäure Enantiomerenpaar.svg|thumb|298x298px]]
Құрамында'''Оптикалық төртизомерия''' түрлі(немесе топпенэнантиомерлер байланысқан([[Ежелгі көміртекгрек атомы бар органикалық молекулалар хиральді молекулалар деп аталадытілі|еж.Бұл кеңістікгрек]] ἐνάντιος изомерлер+ оптикалықμέρος — изомерлерқарама-қарсы немесе+ энантиомерлербөлшек, депөлшем) аталады. Оптикалық изомер дегеніміз - Бірбір құрылымдық формулаға ие, бірақ айнадағы кескіндерімен сәйкес келмейтін [[Молекула|молекулалар оптикалық изомерлер деп аталады]]. Олардың түстері, балқу және қайнау температулары бірдей., Бірақбірақ жарықтын поляризациялану жазықтығын бір [[Изомералар|изомері]] оң жаққа бұрса, екінші изомері сол жаққа бұрайды. [[File:Isomer.jpg|thumb|Оптикалық изомер]]<ref>http://bilimland.kz/kk/home</ref>
 
Құрамында төрт түрлі топпен байланысқан көміртек атомы бар органикалық молекулалар [[хиральді молекулалар]] деп аталады.
 
==Медицинада оптикалық изомердің маңызы==
Дәстүрлі және қазіргі заманғы [[медицина]] технологиясы рацематты қосылыстарды алады . ''Рацематты қосылыстар'' – 2 түрлі “оң”және“оң” және “теріс” энантиономерлерден тұрады . Олардың физикалық қасиеттері бірдей болғанымен, фармацевтикалық қызметтерінде, ,яғни дәрінің ағзаға әсер етуінде айырмашылықтары болады. Бұған нақты мысал – [[морфин ]]. Табиғи өсімдік шикізаты ішіндегі зат – сол изомер болыыпболып табылады. [[Жануарлар]] мен [[адам]] үшін препаратты енгізу белгіленген және берік аналгезии өндіреді. Морфиннің оң жақ изомері [[Жансыздандырғыш дәрі|жансыздандырғыш]] қызмет атқармайды. Бұл жағдайда [[инсулин]] әрекетіне байланысты - физиологиялық белсенділігі тек сол жақ изомері көрсетеді. Өкінішке орай рацематты заттарды қолданудан стереоизомерлердің бірі улы болып , қайғылы оқиға орын алған<ref>Екінші энантиомердің жағымсыз жағын білмей тұрып, жүкті әйелдер пайдаланғаннан кейін олардың сәбилерінің кемтар болып туылуына алып келді.</ref>. Сондай-ақ, напоксен ауруды әлсіреткенімен , бір жағынан бауырға зияннын тигізеді.
 
Тағы да бір мысал , бір энантиономер дәрі ретінде [[Туберкулез|Туберкулезді]] емдесе, бір жағынан [[Соқырлық|соқырлыққа]] әкеледі . Сондықтанда , химиктер таза бір энантиономерді дәрінің ішіне салады , яғни қазірде 80 пайыз дәрі жалғыз энантиономерден тұрады .
==Қосылыстың құрылысын анықтау ==
*'''Поляриметр''' - Жазықжазық поляризацияланған жарық көмегімен хиральды қосылысты жақындатқанда жазық оңға не солға айналдыру арқылы анықталады. . Сол себепті, олар оптикалық белсенді қосылыстарға жатқызылады. Оңға айналғаны D(+), ал солға L(-) болып табылады.
*Екінші әдіс – '''рентген криссталлографиясы''' және '''[[модельдеу]]''' арқылы анықталады. Әрбір зат өзінің кристаллдық құрылымына ие . Рентген кристаллография рентген сәулелерінің көмегімен кристалды үлгідегі сәулелендіру арқылы құрылымын егжей-тегжейлі көрсетуге мүмкіндік береді. Атом жазықтықтары арасындағы қашықтық рентген сәулесін күшейтеді не әлсіретеді. [[Сәуле]] күшейген кезде, фотопленкада дақ пайда болады. Бұл дақ ғалымдар үшін заттың молекулалық құрылысын дәл анықтауға көмектеседі.
==Оптикалық изомерді бөлу==
Таза энантиономерлерді бөліп алудың 3 жолы бар:
 
*Оптикалық айыру;
1)=== Оптикалық айыру – дәстүрлі(Дәстүрлі синтетикалық) ===
*Бастапқы оптикалық материалдарды қолдану;
[[Сурет:Ibuprofen-Enantiomere Strukturformeln.png|thumb|Ибупрофен энантиомері]]
*Хиральді катализаторды қолдану арқалы.
Бұл тәсілді 2 энантиомерді ажырату үшін қолданады. Яғни, оптикалық белсенді қосылыстағы жалғыз энантиомерді қосылыстағы 1 изомермен әрекеттестіріп,өзге күй мен қасиетке ие жаңа өнім алады. Оны физикалық тұрғыда бөлуге болады. Мысалы, берілген ерітіндінің еру қасиеті өзгеше болғандықтан, белгісіз энантиомер мен жаңа өнім фракциялық кристаллизация арқылы ажыратылады. Жаңа өнім, қарапайым реакцияда қалаған энантиомерге қайта орала алады. Кристаллизация әдісі изомер бір энантиомерінен тазарғанға дейін қайтаалнақайтална береді. Бұл тәсіл өте күрделі, әрі ұзақ уақытты керек етеді. Бұл үрдісте көп мөлшерде органикалық ерітінділер қолданылады. Алайда, бүгінгі таңда, 73 атмосфералық қысымда, 31о31° температурада, СО2 полярсыз ерітіндісің қолданады.
1)Оптикалық айыру – дәстүрлі синтетикалық
 
Бұл тәсілді 2 энантиомерді ажырату үшін қолданады.Яғни, оптикалық белсенді қосылыстағы жалғыз энантиомерді қосылыстағы 1 изомермен әрекеттестіріп,өзге күй мен қасиетке ие жаңа өнім алады.Оны физикалық тұрғыда бөлуге болады. Мысалы, берілген ерітіндінің еру қасиеті өзгеше болғандықтан, белгісіз энантиомер мен жаңа өнім фракциялық кристаллизация арқылы ажыратылады. Жаңа өнім, қарапайым реакцияда қалаған энантиомерге қайта орала алады. Кристаллизация әдісі изомер бір энантиомерінен тазарғанға дейін қайтаална береді. Бұл тәсіл өте күрделі,әрі ұзақ уақытты керек етеді.Бұл үрдісте көп мөлшерде органикалық ерітінділер қолданылады. Алайда, бүгінгі таңда, 73 атмосфералық қысымда, 31о температурада, СО2 полярсыз ерітіндісің қолданады.
*=== Бастапқы оптикалық материалдарды қолдану; ===
2)Оптикалық белсенді қосылысты қолдану
Бастапқы материал орнында оптикалық белсенді реагенттерді қолдану арқылы жүзеге асады. Бұл әдіс өніммен бір бағытта айналады. Мысалға L-аминқышқылдары. Артықшылығы: аралық өнімді сақтау, қалаған энантиомердің түзілуі.
 
3)Хиральды катализатор.
*=== Хиральді катализаторды қолдану арқалы. ===
Бұл әдіс арқылы тек 1 ғана энантиомер аламыз. Кемшілігі - қымбат. Артықшылығы – катализаторлар қайта пайдаланылады.
==Қолданысы==
#фармацевтикадаФармацевтикада жаңа дәрілерді табудатабу;
#медицинада(Мысалы:Медицина этамбутолдың([[Этанбутол]] туберкулезге қарсы қолданады, соның әсерінен пациенттеемделушіде соқырлық пайда болады);
#косметикадаКосметикалық заттар өндіру (эфир майларымайларын, яғни әтірдің иісін алуда);
#қантҚант жасаудажасау т.б. салаларда кеңінен қолданылады<ref>[http://bilimland.kz/kk/home BilimLand.kz]</ref>.
 
 
{{Stub}}
 
== Дереккөздер ==
[[ar:كايرالية]]
[[de:Chiralität]]
520

өңдеме