Сәкен Сейфуллин — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
clean up, replaced: түрады → тұрады using AWB
ш (clean up, replaced: түрады → тұрады using AWB)
}}
 
'''Сәкен (Сәдуақас) Сейфуллин''' ([[15 қазан]] [[1894]] [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] - [[25 ақпан]] <ref> [http://abai.kz/post/view?id=2966 Сәкен Сейфуллин 25 ақпанда атылған]></ref> [[1939]], [[Алматы]], [[Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) - қазіргі қазақ әдебиетінің негізін қалаушы, ақын және жазушы,қоғам, мемлекет қайраткері. Қазақстан Жазушылар одағының негізін қалаушы. Алғашқылардың бірі болып [[Қырғыз АКСР]] Халық Комиссарлары Кеңесінің Төрағасы (1920-1925) (Премьер-Министр) қызметін атқарды.
 
== Өмірбаяны ==
1916 жылдан 1 қыркүйектен бастап Сейфуллин негізі қалануына өзі тікелей қатысқан, Бұғылы мектебінде оқытушы болып қызмет атқарады.
 
[[1917]] жылы 9 наурызда ол Ақмола, көшіп келіп, онда [[Ақпан төңкерісі]] туралы «Біз асығыс жиналдық» атты өлең жазған.
 
1917 жылдың сәуір айында, Сәкен Сейфуллин, «Жас қазақ» («Жас қазақ») саяси және әлеуметтік-мәдени қоғамын құрады. 1917 жылғы шілдеде Сәкен газетін «Тіршілік» шығаруға қатысады.
 
=== Азаматтық соғыс ===
Ақмола 4 маусымдағы 1918 жылы Ақмоладағы ақтар төңкерісінен соң Сейфуллин тұтқындалып, 1919 жылы 5 қаңтарда [[Петропавл]] түрмеге жіберілген болатын. Ол 47 күн бойы (24 қаңтар - 12 наурыз), [[атаман Анненков]]тың «өлім пойызынан» өтті. Омбыда, ол [[Колчак]] түрмесінен қашып (3 сәуір), шілдеде туған ауылына жетті. Екі айдан кейін, С.Сейфуллин [[Тараз|Әулие-атаға]] қашуға мәжбүр болды.
 
== Азамат соғысынан кейін ==
[[Сурет:Stamp of Kazakhstan 566 569.jpg|250px|нобай|оңға|Қазақстан пошта маркалары, 2006 жыл: [[Шоқан Уәлиханов|Уәлиханов]], Сейфуллин, Төреқұлов, [[Қаныш Сәтпаев|Сәтпаев]]]]
 
Бірақ 1920 жылы 7 мамырда ол босатылып, [[Ақмола]]ға [[Қызыл Армия|Қызыл Армия]] қатарына оралды және революциялық комитеттің (революциялық комитеті) Әкімшілік бөлімесінің басшысының көмекшісі болып тағайындалды.
 
1938 жылы «ұлтшыл буржуа» деген айыппен тұтқындалып, [[1939]] жылы 28 ақпанда Алматы [[НКВД]]сының қабырғасында атылды.
 
== Марапаттаулары ==
[[Сурет:Saken Sejfullin.jpg|нобай|оңға|200px| [[2004]] жылғы 35 [[теңге]]лік Сәкен Сейфуллинге арналған [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]] ([[Мишель (марка) | Михель]], 485)]]
* [[Еңбек Қызыл Ту (орден)|Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1936).
 
Силлабикалық өлең жүйесіне тониканың екпіндік ырғағын енгізу талабы Сәкен поэзиясында ерте басталған. [[1915 жыл]]ы қарашада жазған «Жазғы түнде» деген өлеңінің әр шумағы жеті жолдан құрылып, оның алғашқы екі жолы бір ұйқаспен (А,), 4-5 жолы (-6, Кб) бір ұйқаспен, 3-6 жолдар кейде ұйқасып, кейде ұйқаспай ой екпініне бейімделуі, ал ақырғы жолы 2-жолдың логикасымен сабақтасып жатуы тегін емес.
 
Бұл өлең өрнегіндегі әуен мен ұйқас, бунақ пен ырғақ ажырамас тұтастық тапқан. Ой, пікір түюге арналған шумақтардың өзі әрқилы болғанымен дауыс үндестігіне, екпіндік ырғаққа негізделеді де, ішкі ұйқастарын аракідік сақтап отырады. Бәрі де іс-қимылды аңғартатын етістікпен өріледі. Мұнан кейінгі өлеңдерінде, әсіресе «Үлтшылдық сандырағы», «Біздің ұлан», «Ленин» атты өлеңдерінің өрнегін дамыта, өркендете келіп «Советстан» түрін жасады. Абайдың да, Маяковскийдің де шығармашылық ықпалы Сәкенге тигені рас, алайда Абайдың «Сегіз аяғы» қазақ поэзиясында қандай жаңалық болса, «Советстан» да- сондай жаңа ернек. Өлең шумағы алты жолдан құрылып, ішкі буын-бунақ қатаң сақталады. Егер өлеңнің ішкі құрылысында ешбір езгеріс, жаңалық болмаса жол санында, үйқаста мән аз болар еді. Бірақ бәрі де керісінше. «Советстан» 11, 11, 4, 4, 4, 11 буынды шумақтан түрадытұрады. Силлабиканың негізгі шарты дұрыс сақталғанымен де, тоника белгілері де бірсыдырғы байқалады.
 
1, 2 және 6 жолдар бунақтап айтуды қажет етсе, 3, 4, 5 жолдар міндетті түрде нәшпенен бөлшектеуді, тақпақтап айтуды талап етеді. Демек, екпіндік талап өлеңнің өн бойына емес, тек белгілі бір жолдарына (3, 4, 5) қажет болып, екпінді ырғақты қажет етеді. ішкі ұйқастың да атқарып тұрған рөлі зор. Бунақтар әр жолда тұрақты буынмен беріледі де, дауыс ырғағына әрқашан екпін түсіріп, экспрессиясын күшейтеді. Сонда бүкіл өлең шумағына динамика еніп, қимыл-әрекет өзінен езі пайда болады.