Вакуум — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
[[File:Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary b14 534-1.jpg|thumb|Вакуум]]
'''Вакуум''' ({{lang-la|vacuum}} — қуыс, бостық) — [[кеңістік]]тің еш заттегісіз күйі (''физикалық вакуум''), кейде газдық қысымы атмосфералық қысымнан әлдеқайда аздығын (''техникалық вакуум'') айтады.
<ref name = "source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, II-том</ref>
 
Газдық қысымы нөлге тең таза вакуум [[Метафизика|философиялық түсінік]] деуге болады, себебі табиғатта ондай кездеспейді, тіпті кездескеннің өзінде [[куантум физика]]ның айтуынша еш кеңістік бос бола алмайды. Куантум [[өріс теориясы]]ндағы [[анықсыздық принципі]]не сәйкес физикалық вакуумда [[нөлдік толқындар]] болып, әрқашан [[виртуалды бөлшектер]] пайда болып және жоғалып тұрады.
<ref name = "source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, II-том</ref>
 
“В.”“Вакуум” ұғымы, әдетте тұйық не газы сорылған ыдыстағы газға байланысты айтылады, кейде бұл ұғым бос кеңістіктегі (мыс.мысалы, ғарыштағы) газға да қолданылады. В-ныңВакуумның дәрежесі қалдық газдардың шамасын өлшей отырып анықталады. В-ныңВакуумның физ.физикалық сипаттамасы газ молекулаларының еркін жол ұзындығы () мен нақты процеске не құралға тән өлшемнің (d) ара қатынасы (/d) болып есептеледі. Мыс.Мысалы, өлшемнің (d-ның) қатарына вакуумдық камера қабырғаларының ара қашықтығы, вакуумдық түтіктің диаметрі, электр вакуумдық құралдар электродтарының ара қашықтығы, т.б. жатады. /d қатынасының шамасына қарай В-дывакуумды төмен В.вакуум (/d 1), орташа В. (/d ~ 1) және жоғары В. (/d 1) деп бөледі. Әдеттегі вакуумдық қондырғылар мен құралдарда (d  10 см) төмен В-ғавакуумға қысымы 1 мм сын. бағ-нан жоғары қысым, орташа В-ғавакуумға 1 — 10-3 мм сын. бағ. аралығындағы қысым, ал жоғары В-ғавакуумға 10-3 мм сын. бағ-нан төмен қысым сәйкес келеді. Осы кездегі белгілі әдістермен жеткен В-ныңвакуумның дәрежесі 10-15 — 10-16 мм сын. бағ. Бұл жағдайда 1 см3 көлемде небары бірнеше ондаған ғана молекула қалады.
<ref name = "source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, II-том</ref>
<ref name = "source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, II-том</ref>
 
Төмен В-дағывакуумдағы газ қасиеті молекулалардың бір-бірімен жиі соқтығысуымен анықталады. Соқтығысу кезінде молекулалар арасында энергия алмасу процесі жүреді. Мұндай газда ішкі үйкеліс болады (қ.қыскаша Тұтқырлық) және оның газ ағыны аэродинамика заңдарына бағынады. Төмен В-давакуумда электр және жылу өткізгіштік, ішкі үйкеліс, диффузия құбылыстары бірқалыпты өзгереді не тұрақты күйінде қалады. Мыс.Мысалы, төмен В-дағывакуумдағы “ыстық” және “салқын” қабырғалар арасындағы кеңістікте газ темп-расытемпературасы бірте-бірте өзгереді. Бұл жағдайда тасымалданатын жылу мөлшері (жылу өткізгіштік) не зат мөлшері (диффузия) қысымға тәуелсіз. Егер газ екі қатынас ыдыста, ал темп-раларытемпературалары әр түрлі болса, онда олардың қысымдары теңескенде, темп-раларытемпературалары да теңеседі. Төмен В.вакуум арқылы ток жүргенде шешуші рөлді газ молекулаларының иондалуы атқарады.
<ref name = "source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, II-том</ref>
 
Жоғары В-дағывакуумдағы газ қасиеті тек молекулалардың қабырғаларға не басқа қатты денелерге соқтығысуымен ғана анықталады. Өйткені молекулалардың өзара соқтығысуы өте сирек болғандықтан мұнда ол шешуші рөл атқармайды. Молекулалар қабырғалар аралығында түзу сызық бойымен қозғалады. Тасымалдау құбылысы қабырғаларға тасымалданатын шамалар градиенті секірмесінің пайда болуымен сипатталады. Мыс.Мысалы, ыстық және салқын қабырғалар арасындағы кеңістіктегі молекулалардың жартысына жуығының жылдамдығы салқын қабырғаның темп-расынатемпературасына сәйкес, ал қалған бөлігінің жылдамдығы ыстық қабырғаның темп-расынатемпературасына сәйкес келеді. Басқаша айтқанда, барлық көлемдегі газдың орташа темп-расытемпературасы бірдей, бірақ ол ыстық және салқын қабырғалардың орташа темп-расынантемпературасынан өзгеше. Тасымалданатын шаманың (жылудың) мөлшері газдың қысымына тура пропорционал. Жоғары В-дағывакуумдағы ток тек электродтар бөліп шығаратын (эмиссия) электрондар мен иондарға ғана тәуелді. Бұл жағдайда газ молекулалары иондалуының екінші дәрежеде ғана рөлі бар.
<ref name = "source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, II-том</ref>
 
Орташа В-дағывакуумдағы газ қасиеті төмен және жоғары В-дағывакуумдағы газ қасиеттерінің аралығында болады. Аса жоғары В-ныңвакуумның ерекшелігі газ молекулаларының соқтығысуымен емес, В-дағывакуумдағы қатты дене бетіндегі процестерге байланысты болып келеді. Кез келген дене беті жұқа газ қабатымен қапталған. Дене бетіндегі осы газ қабатын қыздыру арқылы жоюға болады. Газдан арылған дене бетінің қасиеті күрт өзгереді: үйкеліс коэффициенті күшті артады, кейбір жағдайларда бөлме темп-расының өзінде-ақ материалдарды диффузиялық тәсілмен балқытып біріктіру мүмкіндігі туады. В-дыВакуумды алу және оны пайдалану жөнінде [[вакуумдық техника]] мақаласын ққараңыз. <ref name = "source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, II-том</ref>
==Пайдаланылған әдебиет==
<references/>
{{stub}}
{{wikify}}
[[санат:Физика]]
 
 
684

өңдеме