Британ монархиясы: Нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
ш Британ монархиясы» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен))
Өңдеу түйіні жоқ
{{Монарх (титул)
{{wikify}}
| мемлекет-ілік = [[Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Патшалығы]]ның
| титул =Патшайымы
| шынайы атауы ={{lang-en|Queen of the United Kingdom}}
| border =
| елтаңба =Royal Coat of Arms of the United Kingdom (Both Realms).svg
| елтаңба ені =250
| елтаңба-ені =
| елтаңба атауы =[[Ұлыбритания корольдік елтаңбасы]]
| қазіргі =[[II Елизавета]]
| портрет =Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg
| портрет ені =
| портрет тақырыбы =
| басқаруын бастады =[[6 ақпан]] [[1952]]
| басқа =
| қазіргі2 =
| портрет2 =
| портрет2ені =
| портрет2тақырыбы =
| басқаруын бастады2 =
| басқа2 =
| жүгіну =
| мұрагер =[[Чарльз, Уэльс ханзадасы]]
| алғашқы =[[Анна (Ұлыбритания патшайымы)|Анна]] (Ұлыбритания патшайымы)<br />[[V Георг]] (Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия патшасы)
| соңғы =
| пайда болды =[[1 мамыр]] [[1707]]
| ыдыратылды =
| аяқталды =
| резиденциялар =
| резиденция =[[Букингем сарайы]] ([[Лондон]])
| тағайындаушы =
| үміткер =
| сайт = http://www.royal.gov.uk/
}}
 
Монарх. Теоретикалық жағынан Ұлыбританияда монарх мемлекеттік биліктің негізгі бастауы болып табылады. Ол – мемлекет басшысы. Оған сонымен қоса теоретикалық жағынан атқарушы билік те тән. Монарх парламенттің құрамдас бөлігі болып табылады. Бірақ іс жүзінде монарх заң шығару процесіне араласпайды, яғни оның вето қою құқығы жоқ. Сонымен қатар атқарушы билік ісіне де араласпайды. Мемлекетті министрлер кабинеті басқарады. Бұл жерде басты фигура премьер-министр болып табылады. Ал теориялық жағынан мемлекетті «Оның әміріндегі мемлекет» деп атайды. Үкіметті екі палаталы жүйе сәйкестендірілген парламент кейбір жерлерде басқарып отырады. [[Ұлыбритания]] мемлекетінің басшысы [[АҚШ]] пен салыстырғанда сайланбалы емес. Ол мұрагарлік арқылы беріледі. Бұл жерде мұрагерліктің кастильдік жүйесі қолданылады, яғни бұл жүйе бойынша билік Виндзорлар әулетіненде әкесінен үлкен баласына беріледі, егер ұлы болмаса үлкен қызына беріледі. Сонымен қатар монарх мұрагерді өзі сайлай алады. Кей кездері монарх билікті өз туысқанына берген. Бұл XX ғ. Бір рет кездеседі.
Ұлыбританиядағы монарх бұл ұлттардың бірлігінің символы болып табылады. Оны әлеуметтік қоғамның тұрақтылығының негізгі белгісі болып табылады. Ұлыбритания тарихында монархтық республикаға қарсы тарихи қозғалыстар мен көтерілістер болмаған.
Монарх- көптеген артықшылықтарға ие. Оны қылмыстық, азаматтық, әкімшілік жазаға тартуға болмайды. Бірақ та тарихтан ағылшын төңкерісі кезіндегі Карл І жазаға ұшырап, өлтірілгені бәрімізге белгілі. Монарх политикалық тұрғыдан нейтрал болып табылады. Ол белгілі бір партия мүшесі болмайды, мемлекетті басқару кезінде белгілі бір саяси жауапкершілікті өз мойнына алмайды. Монарх үшін оның министрлері жауап береді. Діни тұрғыдан монарх протестант болуы керек және католикпен бірге тұрмыста болмауы керек.[[Сурет:Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg|right|thumb|150px|Елизавета ІІ]]
 
Құқықтық жағынан британдық монарх көптеген артықшылықтарға ие. Оны корольдік прерогатива деп атайды. Бұл ерекше құқықтар орнықтырылған дәстүрлерде, конституциялық салтта белгіленген. Кей кезде бұл ережелер соттық предецедентте бекітіледі. Бұлар заң болып табылмайды және парламентке байланысты емес. Парламентпен қатынас кезінде бұл құқықтар үкімет басшысының бұйрығымен орындалады.Бұл [[премьер-министр]] болып табылады. Премьер-министр барлық заңдарды қадағалайды.Ол абсолютты вето құқығына ие. Бірақ іс жүзінде Ұлыбритания премьер-министрі вето қою құқығын [[1757]] жылдан бастап қолданбады. Монарх парламеттің құрамдас бөлігі болып табылады, бірақ парламенттің, яғни Өкілдер палатасының жиылысына тек арнайы шақырту арқылы қатыса алады. Ол парламенттің жыл сайынғы сессиясының ашылуында трондық сөз сөйлеу сөйлейді. Трондық сөз лорттар палатысында оқылады. Бұл жерге өкілдер палатысының мүшелері шақыртылады. Өкілдер палатасының мүшелері бұл сөзді орындарынан тұрып тыңдаса лордтар палатасының өкілдері орындарында отырып тыңдайды. Трондық сөз кейін әр палатада айтылып талқыланады. Бұл сөзден министрлер кабинетінің келе жатқан жылдың программасы құрастырылады. Бұл сөзді премьер-министр дайындайды. Монарх бұл тексттен бірде-бір сөзді өзгертуге қақысы жоқ. Тіпті, бір сөздеріне арнайы интонация қоюына да болмайды. Монарх өкілдер палатасын таратып, сайлаудың жаңа мерзімін бекітеді. Бұны ол тек үкіметтің келісімімен соның ішінде премьер-министрдің қолдауымен атқарылады.
Теория жүзінде монарх үкімет басшысын орнына тағайындайды делінген. Бірақ іс жүзінде үкімет басшысын өкілдер палатасында көпшілік дауысқа ие болған сайлана алады. Бұны сенім вотумы деп атайды. Бұған әрине жеңген партияның өкілі сайланады. Кей кездері жеңген партия бір адамды кандидат етіп бекіте алмағанда, монарх өз даусын берген. Бұндай оқиғалар 1957, 1963, 1974 жылдары болған.Үкімет монарх атынан актілер шығарады. Ол « кеңес туралы бұйрық» деп аталады. Кейін бұны құпия кеңесте қарайды. Оның ішіне тек үкімет мүшелері ғана қатыспайды. Ал бұндағы болған жағдайларды премьер-министр монархқа баяндауға міндетті.[[Сурет:EdwardII-Cassell.jpg|left|150px|thumb|Едвард ІІ]]