Неоген кезеңі — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
ш (r2.6.5) (Боттың түзеткені: ko:신제3기)
'''Неоген''', неоген дәуірі, кезеңі (нео – жаңа, грек. genos – туу, жас) – кайнозой эрасының палеогеннен кейінгі екінші кезеңі және сол кезде жаралған жыныстар жүйесі. Неоген осыдан 23,0 млн. жыл бұрын басталып, 1,8 млн. жНеоген бұрын аяқталған. ННеогенген терминін австрия ғалымы М.Гернес енгізген (1853). Неоген миоцен және плиоцен бөлімдеріне жіктеледі. Миоценнің төм. және ортаңғы бөлімдері теңіздік шөгінділерден, ал жоғарғы бөлігі гипсті жыныстардан құралған. Плиоцен горизонттарының төм. бөлігі саздардан, жоғ. бөлігі құмды жыныстардан құрылады. Жерорта теңізі бойындағы (Италия, Грекия) плиоцен жыныстары құрамында жанартаулық жыныстар мол тараНеогенн. Мұхитпен кейде қосылып, кейде одан бөлінген Қара теңіз бен Каспий теңізі аймақтарының тұйық алаптарындағы төм. және ортаңғы миоценнің бөліктері майкоп сериясының саз қат-қабаттарының жоғарғы бөлігінен құралған. Плиоцен басында Қара теңіз бен Азов теңіздері орнында Каспийден оқшау орналасқан, суы тұзды Понт, кейін Киммерий көлдері болды. Бұл кезде Кавказда континенттік және жанартаулық жыныстар жиылды, Оңтүстік-Батыс Азияда континенттік тұнбалар, Индонезияда теңіздік, континенттік, жанартаулық жыныстар шоғырланды. Жер тарихында. алып жас таулардың (альпі қатпарлықтары) көтерілген, ұлғайған, теңіз айдындарының сарқылып, шаралары шөгінділерге толған кезеңі. Неогеннің аяғында континенттер мен мұхиттар осы күнгі қалпына келді. Неогеннің теңіздік шөгінділері Қазақстан жерінде Арал, Каспий теңіздерінің маңында ғана кездеседі. Неогеннің континенттік шөгінділері Тұран плитасы мен Тянь-Шань аймағын, т.б. өңірлерді алып жатыр. Неоген ағымында дала, орманды дала, тайга және тундралық өсімдіктер пайда болып, кеңінен дамыды. Құрлықтағы организмдердің құрамы қатты өзгерді. Сүтқоректілер фаунасы айтарлықтай өзгеріске түсті. Қазіргі жыртқыштар, тұяқтылар мен тұмсықтылардың жаңа түрлері пайда болды. Мысалы, миоценде аю, гиена, құндыз, ит, борсық, мостодонт, мүйізтұмсық, қой пайда болса, ал плиоценде күзен, піл, гиппопотам, бұғы, гиппарион үш тұяқты жылқы (плиоцен соңында олар осы күнгі жылқы түріне айналды)] пайда болды. Қазақстанның, Еуропаның жоғарғы миоцен түзілімдерінде қазіргі шимпанзелерге ұқсас маймылдар – дриопиктердің қалдықтары табылған; мергель, әктас қабаттары бар малтатас, құм, қиыршықтас, саз жыныстары көп тараған. Кен байлықтардан мұнай мен газ (Парсы – Месопотамия мен Кордильера – Анд, Иран, Сахалин, т.б.), көмір кен орындары (барлық құрлықтарға таралған), темір кен шоғырлары (Керчь), т.б. әр түрлі тау жыныстары кездеседі. <ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том 2 бөлім</ref>
{{Geological period
==Сілтемелер==
|from=23
*[[Палеолит]]
|middle=11
*[[Неолит]]
|to=2.59
*[[Мезолит]]
|image=Neogene-MioceneGlobal.jpg
==Пайдаланған Әдебиет==
|o2=21.5
<references/>
|co2=280
|temp=14
}}
'''Неоген''' – 23,03 млн жыл бұрын басталып, осы күнге дейін созылып келетін, [[палеоген]]нің алдында тұратын [[кайнозой]] заманын құрайтын екі кезеңнің соңғысы.
 
{{stub}}
Неоген кезеңі [[миосен]], [[плиосен]], [[плейстосен]] және [[голосен]] дәуірлеріне бөлінеді.
{{wikify}}
 
{{Commonscat|Neogene}}
 
{{Neogene Footer}}
{{Cenozoic Footer}}
 
 
[[Санат:Геология]]
[[Санат:Палеонтология]]
 
[[als:Neogen]]
[[ast:Neoxenu]]
[[br:Neogenel]]
[[ca:Neogen]]
[[cs:Neogén]]
[[da:Neogen]]
[[de:Neogen]]
[[el:Νεογενής περίοδος]]
[[en:Neogene]]
[[es:Neógeno]]
[[et:Neogeen]]
[[eu:Neogeno]]
[[fi:Neogeenikausi]]
[[fr:Néogène]]
[[gl:Neoxeno]]
[[he:נאוגן]]
[[hu:Neogén]]
[[id:Neogen]]
[[it:Neogene]]
[[ja:新第三紀]]
[[ka:ნეოგენური სისტემა]]
[[ko:신제3기]]
[[la:Aevum Neogenum]]
[[lb:Neogen]]
[[lt:Neogenas]]
[[nds:Neogen]]
[[nl:Neogeen]]
[[nn:Neogen]]
[[no:Neogen]]
[[pl:Neogen]]
[[pt:Neogeno]]
[[ro:Neogen]]
[[ru:Неогеновый период]]
[[sah:Неоген]]
[[sh:Neogen]]
[[simple:Neogene]]
[[sk:Neogén]]
[[sv:Neogen]]
[[th:ยุคนีโอจีน]]
[[tr:Neojen]]
[[uk:Неогеновий період]]
[[vi:Kỷ Neogen]]
[[zh:新近纪]]
347

өңдеме