Ер Тарғын — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
===''Ер Тарғын'' - жыр.===
[[Сурет:Checa-HunCharge.jpg|250px|thmb|right]]«Ер Тарғын» – [[батырлық]] [[жыр.]] [[Ноғайлы]] [[дәуірінің]] тарихи оқиғаларын бейнелейтін жырдың негізгі идеясы – [[ерлік]] пен батырлықты дәріптеу, ел бірлігін сақтау, кіршіксіз [[махаббат.]]
""Жырдың негізгі кейіпкерлері""кейіпкерлер3 – Тарғын мен Ақжүніс.</br>
""Тарғын"" – бес қаруды шебер меңгерген батыр, ""Ақжүніс"" – ару қыз. Тарғын хандармен араз болса да, халықпен бірге. Оның басына іс түскенде ханға деген өкпесін ұмытып, жау елін жайратып жібереді. Ақжүніс сұлу ғана емес, ақылды жан, батырдың жәрдемшісі. Ол әрдайым батырмен бірге жүреді.</br>
«Ер Тарғын» жырының композициясы шымыр әрі шебер құрылған. Жырдың тілі өте көркем. Онда [[классик.]] эпосқа тән белгілер толық сақталған. «Ер Тарғын» жыры [[башқұрт]] халқына да жақсы таныс. Қазақ – башқұрт нұсқаларының сюжетінде елеулі айырмашылық байқалмайды. Ерекшелік негізгі кейіпкерлер, оларға берілген бағасы тұсында ғана кездеседі. Жыр сюжеті қазаққа етене жақын. Бұл тақырыпқа [[композитор]] Е.Г.Брусиловский «Ер Тарғын» (1937) операсын жазған.
«Ер Тарғын» жырының нұсқалары көп. Алғаш Н.И.Ильминский ([[1859]]), В.В.Радлов ([[1870]]), Н.Саркин ([[1904]]), Ә.Диваев ([[1922]]) жинақтарында жарияланған. Алматы қ-ндағы Орт. ғыл. [[кітапхана]] мен [[Әдебиет]] және өнер ин-тының [[Қолжазбалар]] қорында жырдың 8 түрлі нұсқасы сақтаулы. Жинаушылары – Саркин, Диваев, І.Иманов, Ә.Ыспанұлы, Б.Адамбаев, З.Бекарыстанов, М.Құсниұлы, айтушылары – Марабай, О.Қисықов, Н.Нұрғалиұлы, М.Бекетұлы. Ел арасына кең тарағаны – Марабай нұсқасы. Ильминский оны [[1862]] ж. Қазанда жариялаған</br>
===''Ер Тарғын'' - опера.===
 
""Либретто"" - [[Камалов, Сағыр|Сағыр Камалов]]</br>
""Музыка"" - [[Брусиловский, Евгений|Брусиловский Е.Г.]]</br>
Премьерасы [[1937]] ж. 15 қантарда Қазақ муз. таетрыда (қазіргі Қазақ академиялық опера және балет театры) қойылды. Операның негізгі жетістігі - прозалық мәтін араласпаған, бастанаяқ музыка үнімен орындалатын сахналық бейнелердің сомдалуында.</br>
Ер Тарғын - халық ән-күйлерін операда шебер қолдануға құрылған туынды. Комп. онда 60-тан астам халық ән-күйлерін пайдаланған. Операны алғаш қойған реж. Қ. Жандарбеков, басты рольдерді [[Бәйсейітова, Күләш Жасынқызы|К. Байсейітова]], Қ. Байсейітов ойнады. Операда тұңғыш рет көп дауысты хорлар мен вокалдық ансамбілдер бой көрсетті. Ал [[1969]] ж. К. Кенжетаев операны Абай атындағы опера және балет театырында жаңартып қойды. Мұнда [[Серкебаев|Е. Серкесбаев]] және Р. Жаманова партияларын орындады. Опера Өзбекстан мен Башқортостанның театрларында да қойылған.
1344

өңдеме