Шығанақ Берсиев — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
ш (clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB)
'''Берсиев Шығанақ'''(1881 — 1944) — әйгілі тары өсіруші.
{{Infobox Biography
*1932 — 44 ж. ''“Құрман”'' ұжымшарында ([[Ақтөбе облысы]]) звено жетекшісі болып еңбек етті. [[Шөлейт]]ті аймақтың ауа райына қарамастан, ұзақ жылдар бойы оның звеносы тарыдан мол өнім алды.
|subject_name = Шығанақ Берсиев
*1939 ж. тарының әр гектарынан 25,5 ц өнім алса, 1940 ж. 155,8 ц, 1941 ж. 165 ц, 1942 ж. 175 ц, 1943 ж. 201 ц өнім жинады. Мұндай жоғары нәтижеге Берсиев тары тұқымын қыс бойы әзірлеп-баптау, мұқият іріктеу, [[көктем]]гі егісті дер кезінде жүргізу, егінді баптап-күту, орақты ысырапсыз өткізу арқылы жетті. Бұл ұжымшардан Берсиевтің іс-тәжірибесін үйреніп, тары өсірудің шеберлері (берсиевшілер) шықты.
| image_name =
*Берсиев [[Ұлы Отан соғысы]] (1941 — 45) жылдары әскери ұшақ жасау үшін Мемлекеттік қорғаныс қорына қаржы аударды, өз табысынан тары өткізді.
| image_size =
*1950 — 80 ж. тары өсірушілер арасында ''“берсиевшілер”'' қозғалысы кең өріс алды.
| image_caption =
| date_of_birth = [[1881]]
 
[[Ақтөбе]], [[Батыс Қазақстан]], т.б. облыстарда арнайы звенолар құрылып, олар Берсиевтің озық тәжірибесі мен жетістіктерін пайдалана отырып, тарыдан мол өнім алуға қол жеткізді. Берсиевтің өмірі мен ерен еңбегі [[Мұстафин|Ғ. Мұстафиннің]] ''“[[Шығанақ]]”'' романына, неміс драматургы [[Бертольд Брех]]тің ''“Тары өсіруші”'' дастанына арқау болды. [[Ленин]] орденімен марапатталған (1940).
| place_of_birth =
| date_of_death = [[1944]]
 
[[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл ауданы]]нда Берсиев музейі бар, Ақтөбе қаласында оған ескерткіш орнатылған.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref>
| place_of_death =
| occupation = [[тары өсіру шебері]]
| spouse =
}}
'''Шығанақ Берсиев''' (1881 —1944 жж.)
[[Асан қайғы]] бабамыз "Ойыл көздің жасы еді, Ойылда кеңес қылмадың, Ойылдан елді көшірдің..." деп Жәнібек ханға зілді сөйлеп, Ойылдың орны бөлек екенін айғақтады. Осы Ойыл өңірінен шыққан текті тұлғаның бірі — Шығанақ Берсиев.
 
==Дереккөздер</span>==
[[Ақтөбе облысы]]ның Ойыл ауданындағы "Құрман" колхозының звено жетекшісі, тары өсірудің әйгілі шебері. Ол әуелі "Құрман" колхозында мұрап, 1938 жылдан звено жетекшісі болып істеді. Шөлейтті аймақтың ауа райына қарамастан, ұзақ жыл бойы Берсиев тарыдан мол өнім алды. Оның звеносы әр гектардан: 1939 ж. 25,5; 1940 ж. 155,8; 1941 ж. 165; 1942 ж. 175; 1943 ж. 201 ц өнім жинады.
Берсиев тарыға арам шөптен таза, құнарлы жер таңдап алып, оған қой қиын төкті. Сеялкамен әр гектары 20 кг-нан тоғыспалы әдіспен 5-6 см тереңдікке тұқым сеуіп, топырақты ауыр ағаш катокпен тегістеді. Өсімдіктің өсіп-жетілу кезеңінде егістікті 4 рет суарып, 2 рет үстеп қоректендірді. Берсиев жаз бойы егістіктің 3 рет арам шөбін отап, кейде оған күл мен құс саңғырығын шашты. Ол тарыны пісуіне қарай таңдап оратын. Жыл сайын ойыл ақ тарысының сабағы майысып тұрған күлтелерін таңдап, оның ірі дәнін ғана тұқымға іріктеп алды. Сөйтіп, тарының жақсартылған жаңа сортын өсірді. Жазушы [[Мұстафин]]нің "Шығанақ" романы Берсиев өмірінен жазылған. Осы еңбегін бағалап, [[Кеңес үкіметі]] Берсиевті [[Ленин]] орденімен (1940) марапаттады.
Байлардың мал-мүлкін тәркілеу мен оған ұласқан аштық, одан кейінгі отыз жетінің сойқаны ел-жұртты есеңгіретіп тастағаны былай тұрсын, тұтас елдің жер бетінен жоғалу қаупі туғанда кез Ойылдағы Шығанақтың белсеніп еңбек еткен кезеңіне түспа-түс келеді. Ол аштықтан қырыла бастаған ел- жүртын аман сақтап қалудың бірден-бір жолы — тары өсіріп, жұрттың өзегін жалғау деп ұғынды. Өз үйінің көмбесінен алған ақ тары тұқымы Ойылға ауған жұрттың жаппай қырылып қалуына жол бермеді. Сол уақыт өткеннен кейін Қызыл Армияның мұқтаждығына жұмсалды.
 
[[Шығанақ]] қолдан жасалған ашаршылық әбден діңкелеткен халқын аман сақтап, мақсат-бағдарынан айырылып, артына ерген әлсіз жұртына күнкөріс көзін ашты. Осы тұрғыдан алғанда, елінің көшбасшысы, ұйытқысы бола білді. Бұл ерлігі екпінді бесжылдықтар тізбесіне жазылмай қалды.
Маңдай термен өсірілген астық дереу майданға жөнелтілді, еңбегіне тиесілі қыруар қаржы армияға қару-жарақ сатып алуға жұмсалды. Ал, өзі болса ұжымшардағы балшықтан соққан қоңыр үйінде, еңбегін міндетсінбей, жерлестерінен ерекшеленбей тіршілік кешіп жатты.
 
Әлемдік рекордтың атасы өлгенінше [[Қарасу]] бойындағы қараша үйінде тұрды. Одақтағы нөмірі бірінші тары өсіруші атағы оны [[Сталин]] кабинетіне дейін алып баруға күші жеткенімен, диқан болмысын өзгерте алмады.
Мүмкіндігі болып тұрғанына қарамастан "Құрман" ұжымшарындағы шаруашылығын, кетпенін басқаға айырбастаған жоқ. Соғыстың соңғы шешуші сәттерінде, алпыстан асқан диқан сол тары егістігінің шетіндегі қарапайым үйінде сырқаттанып қалды. Кремль алаңдады, бүйрық берді. Мәскеудеі аттандырылған арнайы ұшақ "Құрман" ұжымшарына ұшып келген. Акыр 1944 жылы [[пайғамбар]] жасына жетер-жетпесте өмірден озды даңқты еңбек ерлері
Ел-жүртын аштықтан құтқарған сол кездің ескерткіші — қастерлі ақ тары тұқымы Ленинград мұражайында сақталған.
 
Бұл колхоздан тары өсірудің көптеген шебері шықты.
Берсиевшілер — тары шығымдылығын арттыруда дүниежүзілік рекорд жасаған Берсиев Шығанақтың ізін қуушылар. Ұлы Отан соғысы алдында [[Ақтөбе облысы]]нда берсиевшілер қозғалысы кең өріс алды. Әрбір шаруашылықта берсиевші звено, бригада құрылды. Мұны бастаушылар: Ойыл ауданында Зәуре Баймолдина, Ақбала Берсиева, Қашқын Соқыров, Таган Үзақбаев, Балмұқан Ақабаев, [[Қобда ауданы]]нда агроном Ивченко, Әзима Бектенова, Ырғыз ауданында Өксікбай Ашамбаев, Қойлыбай Белесов, [[Мартөк ауданы]]нда агроном Неженцева болды.
<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref>
==Дереккөздер==
<references/>
 
 
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1881]]
[[Санат:Тары]]
 
 
{{Bio-stub}}