Британ империясы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
«Britich_empire.jpg» деген аластатылды, бұны Ортаққордың қатысушысы Martin H. жойған, себебі: Copyright violation: unfree image [[commons:Commons:Imag
ш («Britich_empire.jpg» деген аластатылды, бұны Ортаққордың қатысушысы Martin H. жойған, себебі: Copyright violation: unfree image [[commons:Commons:Imag)
 
[[File:Britich empire.jpg|thumb|Британ арыстаны]]
'''Британ империясы''' (Brіtіch Empіre) — [[Ұлыбритания]] мен оның отар иеліктерінің жалпы атауы. Термин ретінде 19 ғ-дың 70-жылдарынан бастап қолданыла бастады. [[Англия]] ең алдымен [[Ирландия|Ирландияны]] басып алды. 16 — 17 ғасырларда теңізде үстемдік жүргізу үшін алдымен [[Испания|Испанияның]], кейіннен [[Голландия|Голландияның]] соғыс флотын талқандап, [[Португалия]] мен оның отарларын өзіне тәуелді етті. 1607 жылы [[Солтүстік Америка|Солт. Америкада]] тұңғыш ағылшын иелігі пайда болды. Жетіжылдық соғыста (1756 — 63) ол Францияға күйрете соққы беріп, Испанияның отарлық қуатын жойды. Көп ұзамай француздар билеген Канаданы басып алып, Солтүстік Америкада өз үстемдіктерін орнатты. 1757 жылы Үндістан түбегіндегі [[Бенгалия|Бенгалияны]] басып алды.
Отар елдерді тонау есебінен Англияда үлкен ақша қоры пайда болып, өнеркәсіп төңкерісі жасалынды. Бірақ 18 ғасырдың аяғында Британ империясы дағдарысқа ұшырап, Солтүстік Америкада 13 отарынан айрылды. Соған қарамастан 19 ғасырдың 1-жартысында Үндістанды толығымен, [[Австралия|Австралияны]], [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияны]], [[Оңтүстік Африка|Оңтүстік Африканы]] жаулап алды, апиын соғыстарынан кейін [[Қытай|Қытайды]] [[Сянган]] ([[Гонконг]]) аралын жалға беруге көндірді. Ал 19 ғасырдың 80 — 90-жылдары Африканың батыс және шығыс жағалауларын басып алып, [[Кипр]] аралына, [[Египет|Египетке]], [[Бирма]] мен [[Ауғанстан|Ауғанстанға]] бақылау орнатты. 20 ғасырдың бас кезінде [[Иран|Иранға]], [[Ирак|Иракқа]], [[Осман сұлтандығы|Осман сұлтандығынан]] бөлініп шыққан [[араб]] мемлекеттеріне үстемдік етті. 19 ғасырдың аяқ кезінен бастап Ұлыбритания дүние жүзінде өз позициясын жоғалта бастады да кейбір отарларына (Канада, Австралия, Жаңа Зеландия) өзін-өзі басқару құқығын беріп, Британия доминионына айналдырды. 1-дүниежүзілік соғыстан кейінгі Британ империясының экономикалық дағдарысқа ұшырауын пайдаланып, доминиондар сыртқы саясатта да тәуелсіздікке қол жеткізді. Отарларда ұлт-азаттық қозғалыс күшейіп, Ауғанстан, кейіннен Ирак пен Египет тәуелсіздік алды.
10 229

өңдеме