Етеккір — нұсқалар арасындағы айырмашылық

No edit summary
[[Сурет:P 20170513 183532 vHDR Auto.jpg|нобай|ЕтеккірАйлық (етеккір) циклі]]
'''ЕтеккірАйлық''' (ескіше "етеккір") — әйел адамдардың жатырының эндометрий қабатының жаңару процессі. Ол [[жыныс мүшелері]] жетілген кезде басталып, [[климакс]]тық кезеңге дейін созылатын, шамамен, ай сайын қайталанып отыратын етеккірайлық циклінің бірінші бөлігі. ''ЕтеккірАйлық мерзімі/циклі'' деп менструацияның бірінші күні мен келесі етеккірдіңайлықтың алдындағы соңғы күннің аралығын атайды. ЕтеккірАйлық мерзімінің ұзақтылығы үш аптадан бастап, 60 күнге дейін баруы мүмкін. ЕтеккірдіңАйлықтың аты "кір" болғанымен, онда тұрған кір не ұят ештеңе жоқ. Социалды және эмоцианалды тұрғыдан қарағанда, етеккіргеайлыққа ұят пен стигма қою (етеккір деп "кірлету"), әйел адамға жаман әсерін тигізеді.<ref>Johnston-Robledo I., Chrisler J. C. The menstrual mark: Menstruation as social stigma //Sex roles. – 2013. – Т. 68. – №. 1-2. – С. 9-18.</ref>
 
Алғашқы етеккірайлық көбіне 13—15 жас аралығында келеді. Оның келуіне дейін балаларға жан-жақты түсінік беріп, алдын-ала дайындау керек. Әдетте етеккірайлық белгілі бір уақыт өткен соң (3—5 апта) қайталанып, әркімнің [[организм]] ерекшелігіне қарай 3 күннен 7 күнге дейін созылады. Кейбір қыз балалардың етеккіріайлығы (әсіресе ол тым ерте келсе) арада 1—2 жыл уақыт өткен соң барып бір жүйеге түседі. ЕтеккірдіңАйлықтың келу уақытының ауытқушылығы ішкі секреция бездері қызметінің бұзылуына байланысты. 15—16 жасар [[бойжеткен]]нің етеккіріайлығы келмесе, жыныс мүшелерінің кешеуілдеп даму себептерін анықтап, тиісті ем тағайындау үшін бойжеткен міндетті түрде әйелдер консультациясындағы дәрігерге көрсетілгені жөн. ЕтеккірдіңАйлықтың келуі көпшілік әйелдердің жалпы жағдайының өзгеруіне әсер етпейді. Әйел етеккіріайлығы келген кезде сезімтал болуы мүмкін, іші бұзылып, жүрегі айниды, белі ауырады, алайда әйел адамдардың тек 5-8 % ғана көңіл-күй және денсаулық өзгерісіне (PMS) шалдығады <ref>Yonkers K. A., O'Brien P. M. S., Eriksson E. Premenstrual syndrome //The Lancet. – 2008. – Т. 371. – №. 9619. – С. 1200-1210.</ref>. ЕтеккірАйлық циклы мен жүйелілігінің бұзылуы ағзадағы кейбір өзгеріске байланысты болады. Бұл өзгерістің себебін анықтау үшін әр әйелдің етеккіріайлығы келетін мерзім мен оның созылу ұзақтығын белгілеп отырғаны жөн. ЕтеккірАйлық күндерін арнайы күнделікте белгілеп тұрса, ол басталатын уақытты алдын ала біліп тұруға болады. Әйелдерге мұндай күнтізбе қай кезде жүкті бола алатынын және келесі етеккірдіңайлығы келу мерзімін неғұрлым дәл есептеуге көмектеседі. Дегенмен, әр әйелдің етеккірайлық мерзімі өзгеше болғандықтан, оның тұрақты болмауы да мүмкін. ЕтеккірАйлық келген кезде әйел қатты ауырсынып, қан көп кеткен болса, дәрігерге қаралғаны дұрыс.
Гинекологиялық ауруларды болдырмау үшін етеккіріайлығы келген кезде кейбір арнайы гигиеналық ережелерді сақтау шарт: күніне кемінде екі рет жыныс органдарының сыртын қайнаған жылы сумен жуу керек. Бұл үшін қол таза болып, тырнақ қысқа етіп алынғаны жөн. Жыныс органдары сыртының таза болмауы қабыну процесін туғызып, оның қынапқа және ішкі жыныс органдарына таралып кетуі мүмкін.
 
Қазіргі кезде етеккіргеайлыққа арналған негізгі бірнеше гигиена құралдары бар: дәкеден жасалған гигиеналық төсемдер, тампондар, арнайы шолақ дамбалдар және "айлық кеселер". Төсемдер мен [https://www.shethinx.com/ арнайы шолақ дамбалдарды] -- сыртқы, ал тампон мен "кеселерді" ішкі/қынаптық деп екіге бөлуге болады. Төсемше мен тампон жалғыз реттен қолданылатын өнім болса, денеге жағымды материалдан жасалған, арнайы шолақ дамбалдарды суық сумен жуып, ал "айлық кесені" жуып-қайнатып, ай сайын қолдануға болады.
 
ЕтеккірАйлық кезінде ванна қабылдауға, теңізде, өзенде шомылуға болмайды деген өтірік. Керісінше, жылы ванна қабылдау бұлшықеттің босаңдауына көмектесіп, кейбір қыз-келіншектерде болатын іш пен бел ауруын азайтады. ЕтеккіріАйлығы келген уақытта қанның көп бөлінуіне себеп болатын спиртті ішімдіктерді, ащы тұздықтарды пайдалану дұрыс емес. Бұл кезде әйел ағзасының түрлі ауруларға қарсыласу қасиеті әлсірейтіндіктен ішек қызметін қадағалап, салқын тигізуден, қатты шаршаудан, жұқпалы аурумен ауыратын науқастармен араласудан сақтанған жөн.
 
Қыздардың екі [[аналық без]]інің әрбірінде мыңдаған аналық жасуша бар. [[Жыныстық жетілу]] кезеңі аяқталған соң, ай сайын аналық жасушалардың біреуі пісіп жетіліп, аналық безде өнеді. ''Овуляция'' деп аталатын осы процесс етеккіргеайлыққа 14 күндей уақыт қалғанда болады. Егер
аталған аналық жасуша [[сперматозоид]]пен “кездеспесе”, ол құрып, жойылады. Ай сайын жүктілікке дайындалған [[жатыр]]дың ішкі қабаты қалыңдап, жұмсарады. Денеңіз [[ұрықтану]]дың болмағанын сезінгенде, аналық жасуша мен жатырдың ішкі қабаты етеккірайлық (менструация) атты қанды сұйықтық түрінде қынап арқылы денеден шығарылады. Әрине,
аналық жасушаны, ол өте ұсақ болғандықтан, аспапсыз көзбен көруге болмайды. Гормондық өзгерістер көңіл күйіне өз әсерін тигізеді. Кейде, овуляция барысында, өзіңізді жігерлі сезінсеңіз, етеккірдіңайлықтығ алдында
кейде жыламсырап, қит етсе ашуланып, не ызаланып алуыңыз да мүмкін. [[Емшек|Емшегіңіз]] ісіңкіреп, бетіңізге [[безеу]]лер шығатын да уақыт болады. ЕтеккіріАйлығы келетін әр әйел теориялық тұрғыдан бала көтере алады. Ал әйел елу жасқа жақындағанда, етеккіріайлығы тоқтап, ''менопауза'' деген мерзім басталады. Осы уақыттан бастап, әйел екіқабат бола алмайды. ЕтеккіргеАйлыққа жанға бататын сырқат қабаттасса немесе сол адамды басқа да мәселелер алаңдатса, дәрігермен, әлде Жанұяны Жоспарлау Қауымдастығы өкілімен ақылдасқан абзал.<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref>
 
'''Хайыз, Етеккір''' - әр айдың белгілі күндерінде әйел адамдарда пайда болып, кейбір ғибадаттарға кедергі жасайтын қан. Хайыз Имам Ағзам мазһабы бойынша, шамамен 9 жастан 55 жасқа дейін жалғасады. Хайыз болған әйел намазы мен оразасын дереу доғарады. Бірақ оразасының кейін қазасын ұстайды. Хайыз күндеріндегі намаздарының қазаларын «жеңілдік қағидасына» байланысты өтеуінің қажеті жоқ. Хайыздың ең аз мерзімі - үш күн. Ең көбі - он күн. Бұдан төмен, жоғары болса үзір қайы деп саналады. Хайыз қайы - [[Аллаһ]]тың әйелдерге жазғаны. Хазіреті Хауа анамыздан бастап әрбір әйел хайыз жағдайында болады. [[Мұхаммед пайғамбар|Пайғамбарымыз (с.а.у.)]]: «''Бұл хайыз [[Аллаһ|Аллаһ Тағаланың]] Адам қыздарына жазған нәрсесі''», - дейді (Бухари, Хайыз/1,7).
11

өңдеме