Халифа: нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
No edit summary
No edit summary
{{Ислам}}
'''Халиф, халифа''' ({{lang+ar|خليفة|наменгер, орынбасар|Khalīfah}})  — [[мұсылман]] қауымындағы ең жоғарғы [[дәреже|атақ (дәреже)]] түрі. Әр кезде бұл сөздің мағынасы әр түрлі болып сараланды:
#) [[Алла]] елшісінің (сау) орнын басушы, [[мұсылман]] қауымының басшысы. Құран Кәрімде адамды Алланың жер бетіндегі әміршісі, Құдайды танып, оған жақындаудың мүмкіндігіне ие жаратылыс деп біледі. Мұсылман қауымына Әбу Бәкір басшылыққа сайланғаннан кейін Халифа [[термин]]дік мәнге ие болды. [[Мұхаммед]] (ғ.с.) пайғамбардың ең жақын, алғашқы төрт халифасын (Әбу Бәкір, Омар, Осман, Әли) сүнниттер “әулие халифалар” деп таныды. Олардың өмірі мен ісі мұсылманға үлгі-өнеге болып саналды.
#) Cопылықта бауырластықтың негізін салушыға немесе тармақ басшысының тікелей ізбасарларына берілетін атақ. Олар бауырластықтың рухани ұстазы болуымен қатар, силсилиа сабақтастығын жалғастырушы, тариқат басшысымен, сол арқылы пайғамбармен жалғастықтағы адам болып саналды.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010. ISBN 9965-26-322-1</ref>
2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>
== Тарихы ==
''Халифат'' сөзі халифтің атағы деген мағынамен қатар, [[Мұхаммед]]тен кейінгі оның «халифтерінің» (наменгер) басшылығымен жаулаушы арабтар құрған мемлекет деген мағынаны да білдіреді. Батыс тарихнамаларында [[Араб халифаты]] өмір сүрген жылдарды ([[630]] &nbsp;— [[1258 жыл]]дар), сондай-ақ кейінгі ислам мәдениетінің гүлденген ғасырларын «[[Исламның алтын ғасыры]]» деп атайды.
 
Халиф белгілі бір шешім, үкім шығарарда және [[умма]] мүдделерін шешуде [[шариат]] заңдарына бағынады. Сондай-ақ [[Халифат]] жүйесінде биліктің мұрамен берілуі қарастырылмайды, керісінше [[байа]] ([[ант]]) — халифті таңдау әдісі болып табылады<ref>[http://halifat.org/ Халифат &nbsp;— Ислам мемлекеті]</ref>.
 
[[Умәйя әулеті|Умәйя]] және [[Аббас әулеті|Аббас әулеттері]] үшін халиф – билеушінің бойына рухани және зайырлы билікті біріктіретін, сонымен қатар мұрагерлік жолмен берілетін атақ (титул). [[Мәмлүктер]] сұлтандығында халиф зайырлы билікті [[сұлтан]]ға жүктеп, тек рухани көсем болып табылатын.
* '''[[Сунниттер]]дің''' пайымдауы бойынша мұсылман қоғамының кез-келген мүшесі нәсіліне, ұлтына, әлеуметтік не басқа да жағдайларына қарамастан халиф бола алады. Тұлға мемлекеттік басқару жөніндегі сұрақтарды жақсы меңгерген болуы тиіс. Сунниттер халифті таңдау үшін қоғамда ашық сайлау жүргізу жеткілікті деп есептеген.
* '''[[Шииттер]]дің''' халифат жөніндегі көз-қарастары бөлек. Олардың пайымдауынша Құдай мұсылман қоғамының рухани және зайырлы билігі имамат қолында. Шииттер Мұхаммед пайғамбардың немере ағасы және қызы [[Фатима (Аллаһ расулының қызы)|Фатиманың]] жұбайы [[Әли ибн Әбу Талиб]]тің ұрпақтарын [[Он екі имам|заңды имамдар]] деп мойындайды. Осылайшы олар сунниттер [[әділетті төрт халифа]]ның қатарына қосатын Әлидің өзінен басқа барлық сунниттік халифтерді бұл тізімге кіргізбейді<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/151575/Шиизм «Шииттер» мақаласы] [[Үлкен кеңес энциклопедиясы]]нда</ref>.[[Фатимидтер хилафаты]] (909—1171) ислам тарихында ең танымал шииттік халифат болған. [[Марокко]]дағы [[Идрис әулеті|Идрисидтер]] ([[789]]—[[921]]) және [[Иран]]дағы [[Сефевидтер әулеті|Сефевидтер]] ([[1502]]—[[1736]]) сияқты әулеттер де халиф титулына үміткер болған.
* '''[[Харижилік]]тер''' мұсылман қауымының еркімен шектеліп, таңдалған басшыны халиф деп атаған<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/HARIDZHITI.html Харижиліктер «халиф» жайлы]</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref>
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
 
{{Хилафаттар}}
{{Әділетті төрт халифа}}
{{Суретсіз мақала}}
{{commons|Category:Caliphs}}
{{Islam-stub}}
 
==Дереккөздер==
<references/>
 
{{wikify}}
 
== Дереккөздер ==
«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том
 
{{Суретсіз мақала}}
 
[[Санат:Халифтер|*]]
[[Санат:Ислам]]
[[Санат:Хилафаттар]]
 
 
{{Islam-stub}}