Афоризм — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
ш (уикилендіру)
 
'''Афоризм''' -немесе '''Ділмар сөз''' — қысқа сөзбен түйінделген тиянақты, бейнелі [[ой]]. Әуезов ғылыми және әдеби-көркем шығармашылық еңбегінде Афоризмге үлкен мән беріп, оны жинауға ерекше көңіл бөледі. Ол ертедегі [[би]]лер, [[шешен]]дер, ел арасындағы көнекөз қариялар немесе әлем әдебиетінің белгілі майталмандары айтқан Афоризм сөздерді жадында сақтаған,<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> қажеттілерін хатқа түсіріп алып отырған. Солардың бірқатары [[баспасөз]] бетінде, жазушының 20 томдық шығармалар жинағында ''«[[Есте болар сөздер]]»'' деген тақырыппен жарияланды, енді біразы жазушының [[мұрағат]]ында сақтаулы. Әуезов афоризмді жинаумен қатар, оның жанрлық сипаты, көркемдік-эстетикалық ерекшеліктері, сөз өнерінің өзге жанрының поэтикалық жүйесінде пайдаланылуы мен атқаратын көркемдік қызметі туралы да маңызды байымдаулар жасаған. Афоризмнің, оның басты [[поэтика]]лық қасиеттерінің ақындар айтысында, шешендік өнерде пайдаланылу жолдары мен олардың көркемдік-эстетикалық қызметі жазушының бірнеше зерттеу мақалаларында көрсетілген. ''«[[Абай Құнанбаев|Абай (Ибраһим) Құнанбаев]] (1845-1904)»'' атты [[монография]]сында ''«бір-екі өлең жолының бойына сыйған тұжырымды көркем сөз Абайда көбінесе афоризм боп қалыптасқанын»'' айта келіп, Афоризмнің өр түрлі жайлардан «''түйіп айтқан нақыл, ақыл, терең ойлар»'' екенін атап көрсетеді.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>
 
Афоризмнің баламасы ретіндегі ділмар терминін [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынов]] енгізді. Ал [[Шәкәрім Құдайбердиев]] "мәнді сөздер" деп атайды. Ділмар сөз ойды жинақтап, тереңдетіп, салмақты, өрнекті, кестелі айтуға, мейлінше қысқа, түйінді тұжырымға, өткір мәнерлілікке, парасатты пайымға негізделеді. Мұндай үлгілі, дарынды сөздердің "тігісі жатық" , авторы белгілі. Әлемдік сөз өнерінде афоризмнің өзіндік тарихы бар. Нақыл сөздер көне заманның ойшылдары Платон, Аристотель, Гераклиттен бастала тұра, туған халқымыздың әдеби-көркем мұраларында, әдебиет классиктерінің туындыларында да кездеседі. Ділмар сөзер: отан, халық дәуірге, оқу-білім, ғылым-өнерге, ақыл-парасат, арман-мақсат, үміт-тілекке, адамгершілік асыл қасиеттерге, достық, махаббат, ұрпақ, өмір, уақыт, ата-ана тәрбиесіне, мінез ерекшеліктеріне қатысты жасалады.<ref>Әдебиеттану терминдер сөздігі / – 3-ші бас. . - Семей-Новосибирск : Талер-Пресс, 2006 . - 400 б. - – 9965-776-24-5</ref>
 
== Афоризмдерден мысал ==