Фридрих Ницше — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
Ф.Ницшенің XX ғасыр мәдениетіне, қазіргі XXІ ғасыр беталысына тигізген әсері рухани мәдениеттің барлық саласынан байқалады. Ф.Ницшенің ең басты еңбегі, оның қоғамның Құндылықтар жүйесінің мәнін аршып, адам табиғатындағы хайуани деп жеккөрініштікке іліккен аңсар мен ниеттердің адам өміріндегі және адамзат өркениетіндегі ықпалын әшкерелеуі болды. Ол кейінгі [[фрейдизм]]ге, [[экзистенциализм]]ге, [[деконструкция]]ға, [[постмодернизм]]ге, [[герменевтика]]ға түгел дерлік ізашар тұлға болды. Әсіресе "[[Құдай өлді]]" идеясына орай, егер расында Құдай болмаса онда адамзаттың [[этика]]сы мен адамгершілігі қай деңгейде болуы мүмкін екеніне Ницше шығармаларынан жауап табамыз. Дүниежүзілік І соғыстан кейін Ф.Ницшенің қарындасының белсенді жұмыстарының арқасында, жалған ойдырмаларының арқасында Ф.Ницше идеясын фашистік мағынада бұрмалау белең алды. Дегенмен, кейін шындықтың беті ашылып, әлем ойшылдары мен ғалымдары Ф.Ницшені [[фашизм]] көлеңкесінен ақтап алды.
 
Ницше ғасырлар бойы қалыптасып келген салт-сана мен дәстүрге, әсіресе, философиядағы қатып-семген ақылшылдыққа (рационализм) қарсы шықты. Ол ақылды қатал сынға ала отырып, оның негізгі қағидаларын ілікке алғысыз етеді. Философтың айтуынша, дүниені тануда негізгі рөл атқаратын ақыл немесе сана емес, рухтың күші ғана, ал рух дегеніміз – өмірдің өзі. Өмір өзінің қайғы-қасіретімен және азабы арқылы, тәуекелі мен қателігі арқылы білімді бола алады. Біздің жанымызға қарағанда тәніміз көп нәрсені сезіп қояды. Ницшенің бейақылдық (иррационалистік) философиясының бір ерекшелігі: өмір мен Ерік (абсолютті ерік) арасындағы байланысты анықтауға ұмтылғандығы. Ол өз шығармашылығының алғашқы кезеңдерінде [[А.ШопенгауэерАртур Шопенгауэр]]дің сүрлеуімен жүрып, ерікті өмір сүруге, тірі жүруге деген құштарлық - яғни Тіршілік еркі деп танып, тіршілік философиясының негізін қалады. Бірақ Ницше шығармашылығының орта және соңғы кезеңдерінде ерікке деген тың көзқарас ұстанды. Оның ойынша, өмірдегі ең негізгі нәрсе ендігі жерде жан бағуға, тірі жүруге, өмір сүруге деген құштарлық емес, (Өмір сүріп жатқан нәрсе тағы да өмір сүруге құштар бола салмайды) керісінше, бұл рухтың үстемдікке, күштілікке, құдіреттілікке, таңғажайыптыққа, шығармашылыққа, кемелділікке құштарлығы болмақ. Оның құндылық көзқарасы және шындық туралы қойған сұрақтары мен түсіндірулері еуропалық герменевтикалық философияның да негізін қалады.<ref>философиялық түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref>
 
== Негізгі ұғымдары мен идеялары ==