Бұрындық хан: Нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
(Уикилендіргіш)
Өңдеу түйіні жоқ
{{Infobox Monarch
| name = Бұрындық хан
| title = Хан
| image = <!--[[Сурет:Qasym Khan.jpg|200px|caption]]-->
| caption =
| reign = [[1480]]—[[1511]]
| coronation = [[1480]]
| othertitles =
| full name = Керейханұлы, Бұрындық
| predecessor = [[Әз-Жәнібек хан]]
| successor = [[Қасым хан]]
| suc-type =
| heir =
| queen =
| consort =
| issue =
| royal house =[[Орыс хан]] үйі
| royal anthem =
| father =[[Керей хан]]
| mother =
| date of birth =?
| place of birth =
| date of death =?
| place of death =
| date of burial =
| place of burial =
| notes =
|}}
'''Бұрындық хан''' (1480-1511 ж.ж. билік құрған) — [[Керей хан]]ның үш ұлының бірі.
 
Бұрындықтың хандықтың құрылу үрдісіне қатынасуы 1469-73 жылдардағы оқиғалардан көрінеді. Осы жылдары Қазақ хандығына қатысты мынандай оқиғалар болған еді: 1469 жылы Әбілқайыр хан Моғолстанның батыс жағындағы Қазақ хандығына қарсы жорық ұйымдастырып, сол жылдың қараша-желтоқсан айларында орта жолда қайтыс болды.
 
Орнына екінші ұлы Шайх-Хайдар отырады. Оның билігі туралы деректердің бәрі оң баға бермейді. «Тарихи Кипчакидің» авторы Ходжамқұлы-бек Балхи оның жеке басына мынадай сипаттама береді<ref>(XV-XVIII ғ.ғ. Қазақ хандығы тарихының материалдары.- Алматы, 1969.- Б.393).</ref>:
<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;">
Ол жұмсақ мінезді және жігерсіз адам болатын, басқару ісіне өз бетінше қадамдар жасауға қабілетсіз еді
</blockquote>
</blockquote><ref>(XV-XVIII ғ.ғ. Қазақ хандығы тарихының материалдары.- Алматы, 1969.- Б.393).</ref>
 
Осыны пайдаланып Әбілқайырдың кешегі жаулары әр тараптан жорықтар жасай бастайды. Қазақ хандығынан да бірнеше жорықтар жасалады. «Тауарихи гузидан нұсрат-намадан» басқа «Шайбани нама», «Фатх нама», «Бахр ал-асрарфи манакиб ал ахиар» шығармаларының дерегі бойынша «көшпелі өзбектер» мемлекетін талқандауда қазақ хандығы жағынан тек Жәнібек хан ғана аталады. Ал Керей ханның аталмауын, ол 1469 жылға дейін қайтыс болған дейміз. Бұрындық Керейдің үлкен ұлы болғандықтан әкесінің ұлысын басқаратыны өзінен-өзі түсінікті. Керейдің қашан қайтыс болғандығы жөнінде аңыз дерегі былай дейді: «Шудың бойында он жылдай хандық құрған Керей хан Хан тауына жерленіпті». Аңызды ел аузынан жинап, жариялаған белгілі археолог М.Елеуов.
25 095

өңдеме