Шақылдақтар — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
Түйіндемесі өңделмейді
ш (Шақылдақ дегенді Шақылдақтар дегенге жылжытты)
ш
{{Taxobox
[[File:Ochotona princeps.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Шақылдақ]]'']]
| name = Шақылдақтар
'''Шақылдақ''' (Ochotonіdae) — қоянтәрізділер отрядының тұқымдасы. Шақылдақтар [[Оңтүстік-Шығыс Еуропа]], [[Азия]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік Америкада]] мекендейтін 18 — 20 түрі бар. Қазақстанда 5 түрі (дала Шақылдағы, алтай Шақылдақғы, моңғол Шақылдағы, қалқанқұлақты Шақылдақ және қызыл Шақылдақ) кездеседі, олар республиканың барлық аймақтарындағы далалы, шөлейтті, шөлді, кейде тіпті таулы аймақтарға дейін таралған. Дене тұрқы 23 — 25 см, салм. 100 — 300 г. Аяқтары қысқа, алдыңғы және артқы аяқтарының ұзындықтары бірдей. Құлақ қалқаны кішкентай, дөңгеленген (түйеқұлақ деп аталуы да осыдан). Құйрығы түгінен көрінбейді. Реңі жыл маусымдарына қарай өзгеріп тұрады: жазда — жұқа, қоңыр сұр, қоңыр қызыл, ашық сары не сарғыш; қыста — қалың, ақшылдау болады. Шақылдақтар ашық жазықта, бұталар мен шөптесін өсімдіктер арасында, таулы жерлерде 3000 м биіктікке дейін қоныстанады. [[Тастар]] мен [[қорымдар]] арасындағы қуыстар мен жарықшақтарда, басқа кеміргіштердің бос індерінде тұрақты тіршілік етеді. Жиі топтанып шоғыр құрады. Бұлардың дыбыс беру қабілеті өте жақсы жетілген. Күндіз белсенді, қысқы ұйқыға жатпайды. өсімдіктердің 100-ге жуық түрімен қоректенеді. Қысқа қарай азық қорын жинайды, өсімдіктерді кептіріп, кейде салмағы 27 кг-дай шөмеле салады (кейде бұлардың шөмелешілер деп аталуы осыдан). Жыныстық жағынан аталығы мен аналығы 8 — 11 айда жетіледі. Жылына 2 — 4 мәрте, сәуір — тамыз айларында, көбеюге қатысады. Буаздық мерзімі 1 ай шамасында, 2 — 13 көжек туады. Көжектері шала, соқыр болып туылады, салмағы 11 — 22 г, дене тұрқы 6 — 8 см. Олар 3 жетідей сүт еміп, содан кейін шөппен қоректене бастайды. Кәсіптік маңызы жоқ. Шақылдақтардың саны көбейген кезінде кейбір түрлері оба індетін таратады. <ref> [[Қазақ Энциклопедиясы]], 9 том 18 бөлім</ref>
| fossil_range = {{Fossil range|Oligocene|Recent|ref=<ref>{{cite book |author= Savage, RJG, & Long, MR|year=1986 |title= Mammal Evolution: an illustrated guide|publisher= Facts on File|location=New York|pages= 128|isbn= 0-8160-1194-X}}</ref>}}
==Сілтемелер==
| image = Ochotona princeps.jpg
*[[Қоядар]]
| image_width = 200px
*[[Сүтқоректілер]]
| image_caption = ''Ochotona princeps''
*[[Жорғалаушылар]]
| regnum = [[Санат:Жануарлар]]
| phylum = [[Хордалылар]]
*| classis = [[Сүтқоректілер]]
| ordo = [[Қоянтәрізділер]]
| familia = '''Ochotonidae'''
| familia_authority = [[Oldfield Thomas|Thomas]], 1897
| genus = '''''Ochotona'''''
| genus_authority = [[Heinrich Friedrich Link|Link]], 1795
| type_species = ''[[Ochotona minor]]''
| type_species_authority = [[Heinrich Friedrich Link|Link]], 1795<br>(''Lepus dauuricus'' [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776)
| subdivision_ranks = [[Түрлері]]
| subdivision = See text
}}
'''ШақылдақШақылдақтар''' (Ochotonіdae{{lang-la|Ochotonidae}}) — [[қоянтәрізділер]] отрядының тұқымдасы. Шақылдақтар [[Оңтүстік-Шығыс Еуропа]], [[Азия]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік Америкада]] мекендейтін 18 — 20 түрі бар. Қазақстанда 5 түрі (дала Шақылдағы, алтай Шақылдақғы, моңғол Шақылдағы, қалқанқұлақты Шақылдақ және қызыл Шақылдақ) кездеседі, олар республиканың барлық аймақтарындағы далалы, шөлейтті, шөлді, кейде тіпті таулы аймақтарға дейін таралған. Дене тұрқы 23 — 25 см, салм. 100 — 300 г. Аяқтары қысқа, алдыңғы және артқы аяқтарының ұзындықтары бірдей. Құлақ қалқаны кішкентай, дөңгеленген (түйеқұлақ деп аталуы да осыдан). Құйрығы түгінен көрінбейді. Реңі жыл маусымдарына қарай өзгеріп тұрады: жазда — жұқа, қоңыр сұр, қоңыр қызыл, ашық сары не сарғыш; қыста — қалың, ақшылдау болады. Шақылдақтар ашық жазықта, бұталар мен шөптесін өсімдіктер арасында, таулы жерлерде 3000 м биіктікке дейін қоныстанады. [[Тастар]] мен [[қорымдар]] арасындағы қуыстар мен жарықшақтарда, басқа кеміргіштердің бос індерінде тұрақты тіршілік етеді. Жиі топтанып шоғыр құрады. Бұлардың дыбыс беру қабілеті өте жақсы жетілген. Күндіз белсенді, қысқы ұйқыға жатпайды. өсімдіктердің 100-ге жуық түрімен қоректенеді. Қысқа қарай азық қорын жинайды, өсімдіктерді кептіріп, кейде салмағы 27 кг-дай шөмеле салады (кейде бұлардың шөмелешілер деп аталуы осыдан). Жыныстық жағынан аталығы мен аналығы 8 — 11 айда жетіледі. Жылына 2 — 4 мәрте, сәуір — тамыз айларында, көбеюге қатысады. Буаздық мерзімі 1 ай шамасында, 2 — 13 көжек туады. Көжектері шала, соқыр болып туылады, салмағы 11 — 22 г, дене тұрқы 6 — 8 см. Олар 3 жетідей сүт еміп, содан кейін шөппен қоректене бастайды. Кәсіптік маңызы жоқ. Шақылдақтардың саны көбейген кезінде кейбір түрлері оба індетін таратады. <ref> [[Қазақ Энциклопедиясы]], 9 том 18 бөлім</ref>
 
==Пайдаланылған әдебиеттер==
<references/>
 
{{stub}}
{{wikify}}
 
[[Санат:Жануарлар]]
[[Санат:Шақылдақтар| ]]
 
[[en:Pika]]
6528

өңдеме