Жұма намаз — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
ғамбарымыз (с.а.у.) былай дейді: «Жұма
азанын естіген жандарға - Жұма намазы
парыз (Әбу Дауд, I1. 244).
 
==Жұма намазының парыздығының шарттары==
ақырет күніне сенгендерге - Жұма намазы
парыз. Бірақ жолаушы, құл, бала, әйел және
науқастар бұдан тыс» (Әбу Дауд, I1. 644).
Яғни, бұтарлан басқа барлық мұсылмандарға Жұма намазы парыз.
# Ер кісі болу. Жұма намазы әйелдерге парыз емес. Бірақ намазды мешіттегі Жұма жамағатына қатысып, оқыған жағдайда қайтадан бесін намазын оқу қажет емес.
 
==Жұма намазының дұрыс орындалу шарттары==
1. Жұма намазы оқылатын жердің қала немесе қалаға лайық болуы қажет. Бұл жайлы Хазіреті Әли: «Жұма намазы, тәшриқ тәкбірлері, Рамазан және Құрбан айт намаздары нөпір қала немесе аймактарда оқылады», - дейді. Имам Ағзам осыған қарап, үкім шығарған. Яғни, оның көзқарасы бойынша, әкімі, көшесі, базары бар отырықты жер «нөпір қала» болып саналады. Әбу Юсуп бойынша, халқы үлкен мешітке сыймайтындай қарақұрым болған жерлерді қала санаса, Имам Мұхаммед басшылардың қала санаған жерлерін қала деп есептейді. Жұма намазы шағын отырықшы жерлерде де оқыла алатыны жайлы дәлелдер бар. Әбу һурайра Бахрейнде қызмет етіп жүрген кезінде Хазіреті Омардан Жұма намазы жайлы сұрайды. Ол «Жұма намазын қайда болсаңдар да оқындар» деп жауап қатады. Ибн Аббас Жұма намазын Мединедегі Пайғамбар мешітінен кейін алғаш рет Бахрейндеғі «Жууаса» деген ауылда оқылғаны жайлы хабар береді (Бухари, Жума, 11).
1. Жұма намазы оқылатын жердің қала немесе қалаға
2. Жұма намазын оқтын имамның үкімет тарапынан рұқсаты болуы керек. Ханафи құқықшылары бойынша, Жұма намазы үшін де солай. Олар мына хадиске сүйенеді: «Кімде-кім Жұма намазын мен өмірде болған кезімде немесе менен кейін әділ немесе залым бір имам (басшы) болғанда, оны місе тұтпай немесе терістеп, оны тәрк етсе, Аллаһ оған берекет бермесін және ісін бітірмесін» (ибн Мажа, Иқама, 78). Міне, осы хадисте Жұма намазының парыз болуы үшін әділ болсын, залым болсын бір басшының болуы қажет екенін айтқан. Өйткені үкіметтен рұқсат алмаса, бүлік шығу ықтималы бар. Бірақ басшылар Жұма намазына мән бермесе немесе себепсіз мұсылмандардың намаз оқуына кедергі жасаған жағдайда, мұсылмандар бір имамның артына тұрып, Жұма намазын оқуларына болады. Имам Мұхаммед мына дәлелге сүйенеді: Хазіреті Осман Мединеде қоршаула қалған кезде сырттағы сахабалар Хазіреті Әлидің артына тұрып, Жұма намазын оқыған.
лайық болуы қажет. Бұл жайлы Хазіреті
3. Жұма намазы дұрыс болуы үшін, Әбу Ханифа бойынша, имамнан тыс ең аз үш адам, Әбу Юсуп және имам Мұхаммедтің көзқарасы бойынша, екі ер кісінің болуы шарт. Дәлелдері «Аллаһтың зікіріне (Жұма на-
Әли: «Жұма намазы, тәшриқ тәкбірлері,
мазына) ұмтылыңдар» (Жұма, 62/9) аятындағы «ұмтылыңдар» етістіғі көпше түрде қолданылған. Әбу Ханифа - үш, қалған екеуі - екі адамды көп ретінде қабыл еткен. Бұл жерде бір қалада бірнеше жерде Жұма намазының оқылуын айта кеткен жөн. Өбу Ханифа және Имам Мұхаммед бойынша, бір қалада бірнеше жерде Жұма намазын оқуға болады. Бұған дәлел Хазіреті Әлидің Хазірет Осман қоршаула қалған кезінде Жұма намазын сыртта оқығаны секілді айт намаздарын да Медине сыртында, Сахарада оқыған. Сол жерге келе алмаған әлсіз, кәрі жандар намаздарын қала орталығында оқыған.
Рамазан және Құрбан айт намаздары нөпір
4. Жұма намазы оқылатын жердің халыққа ашық болуы. Өйткені Жұма намазы - Исламның рәмізі мен діннің ерекшеліктерінің бірі. Имам есігін құлыптал, Жұма намазы оқыса, намазы дұрыс болмайды.
қала немесе аймактарда оқылады», - дейді.
5. Уақыт. Жұма намазының уақыты - бесін намазының уақыты. Әнас ибн Маликтің бізге: «Аллаһ Елшісі Жұма намазын күн батысқа ауа бастағанда оқитын» (Бухари, Жума, 16) - деген сөзі жеткен. Пайғамбарымыз (с.а.у.) Му'саб ибн Умейрді һижрадан бұрын мұғалім етіп, Мединеге жіберген кезінде оған күн батысқа ауа бастағанда Жұма намазын оқуын айтқан.
Имам Ағзам осыған қарап, үкім шығар-
6. Хұтпа. Жұма сүресіндегі «Аллаһтың зікіріне ұмтылыңдар» аяты - Жұма намазы мен хұтпасы. Хазіреті Пайғамбар хұтпасыз ешқандай Жұма намазын оқымаған. Хұтпа шарт болмағанда кейде оны тәрк ететін еді. Жамағайын алдында хұтпа оқылуы керек. Хұтпа оқылып жатқан кезде жамағат болмай, біткеннен кейін келсе, намаздары дұрыс болмайды. Жамағайын хұтпаны естулері шарт емес. Жалпы сол жерде болса жеткілікті. Хұтпа кезінде жолаушы болса да, жалпы ғибадат етумен міндеттелғен бір ер кісінің болуы жеткілікті.
ған. Яғни, оның көзқарасы бойынша, әкімі,
 
көшесі, базары бар отырықты жер «нө-
пір қала» болып саналады. Әбу Юсуп бо-
йынша, халқы үлкен мешітке сыймайтын-
дай қарақұрым болған жерлерді қала са-
наса, Имам Мұхаммед басшылардың қала
санаған жерлерін қала деп есептейді.
Жұма намазы шағын отырықшы жерлерде де оқыла
алатыны жайлы дәлелдер бар. Әбу һурайра
Бахрейнде қызмет етіп жүрген кезінде
Хазіреті Омардан Жұма намазы жайлы сұрайды.
Ол «Жұма намазын қайда болсаңдар да
оқындар» деп жауап қатады. Ибн Аббас Жұма намазын Мединедегі Пайғамбар мешітінен кейін
алғаш рет Бахрейндеғі «Жууаса» деген ауыл-
да оқылғаны жайлы хабар береді (Бухари,
Жума, ІІ).
2. Жұма намазын оқтын имамның үкімет тарапы-
нан рұқсаты болуы керек. Ханафи қүқық-
шылары бойынша, Жұма намазы үшін де солай.
Олар мына хадиске сүйенеді: «Кімде-кім
Жұма намазын мен өмірде болған кезімде
немесе менен кейін әділ немесе залым бір
имам (басшы) болғанда, оны місе тұтпай
немесе терістеп, оны тәрк етсе, Аллаһ оған
берекет бермесін және ісін бітірмесін»
(ибн Мажа, Иқама, 78). Міне, осы хадисте
Жұма намазының парыз болуы үшін әділ болсын,
залым болсын бір басшының болуы қажет
екенін айтқан. Өйткені үкіметтен рұқсат
алмаса, бүлік шығу ықтималы бар. Бірақ
басшылар Жұма намазына мән бермесе немесе
себепсіз мұсылмандардың намаз оқуына
кедергі жасаған жағдайда, мұсылман-
дар бір имамның артына тұрып, Жұма намазын
оқуларына болады. Имам Мұхаммед мына
дәлелге сүйенеді: Хазіреті Осман Медине-
де қоршаула қалған кезде сырттағы саха-
балар Хазіреті Әлидің артына тұрып, Жұма намазын оқыған.
3. Жұма намазы дұрыс болуы үшін, Әбу Хани-
фа бойынша, имамнан тыс ең аз үш адам,
Әбу Юсуп және имам Мұхаммедтің көзқа-
расы бойынша, екі ер кісінің болуы шарт.
Дәлелдері «Аллаһтың зікіріне (Жұма на-
мазына) ұмтылыңдар» (Жұма, 62/9) аятын-
дағы «ұмтылыңдар» етістіғі көпше түрде
қолданылған. Әбу Ханифа - үш, қалған
екеуі - екі адамды көп ретінде қабыл ет-
кен. Бұл жерде бір қалада бірнеше жерде
Жұма намазының оқылуын айта кеткен жөн. Өбу
Ханифа және Имам Мұхаммед бойынша,
бір қалада бірнеше жерде Жұма намазын оқуға бо-
лады. Бұған дәлел Хазіреті Әлидің Хазі-
рет Осман қоршаула қалған кезінде Жұма намазын
сыртта оқығаны секілді айт намаздарын да
Медине сыртында, Сахарада оқыған. Сол
жерге келе алмаған әлсіз, кәрі жандар на-
маздарын қала орталығында оқыған.
4. Жұма намазы оқылатын жердің халыққа ашық бо-
луы. Өйткені Жұма намазы - Исламның рәмізі мен
діннің ерекшеліктерінің бірі. Имам есігін
құлыптал, Жұма намазы оқыса, намазы дұрыс бол-
майды.
5. Уақыт. Жұма намазының уақыты - бесін нама-
зының уақыты. Әнас ибн Маликтің бізге:
«Аллаһ Елшісі Жұма намазын күн батысқа
ауа бастағанда оқитын» (Бухари, Жума,
16) - деген сөзі жеткен. Пайғамбарымыз
(с.а.у.) Му'саб ибн Умейрді һижрадан бұ-
рын мұғалім етіп, Мединеге жіберген ке-
зінде оған күн батысқа ауа бастағанда Жұма намазын оқуын айтқан.
6. Хұтпа. Жұма сүресіндегі «Аллаһтың зікі-
ріне ұмтылыңдар» аяты - Жұма намазы мен хұтпасы.
Хазіреті Пайғамбар хұтпасыз ешқандай
Жұма намазын оқымаған. Хұтпа шарт болмағанда
кейде оны тәрк ететін еді. Жамағайын ал-
дында хұтпа оқылуы керек. Хұтпа оқылып
жатқан кезде жамағат болмай, біткеннен
кейін келсе, намаздары дұрыс болмайды.
Жамағайын хұтпаны естулері шарт емес.
Жалпы сол жерде болса жеткілікті. Хұтпа
кезінде жолаушы болса да, жалпы ғибадат
етумен міндеттелғен бір ер кісінің болуы
жеткілікті.
Әбу Ханифа бойынша, хұтпаның шарты
Аллаһты зікір етуден тұрады. Сол себепті
2232

өңдеме