Керқұлан: Нұсқалар арасындағы айырмашылық

Content deleted Content added
ш Боттың үстегені: en:Przewalski's Horse
Өңдеу түйіні жоқ
1-жол:
{{Taxobox
| name = Przewalski's HorseКерқұлан
| status = CR
| status_system = IUCN3iucn3.1
| status_ref =<ref name=IUCN/>
| image = Przewalski's Horse at The Wilds.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[AnimalЖануарлар]]ia
| phylum = [[ChordataХордалылар]]
| classis = [[MammalСүтқоректілер]]ia
| ordo = [[PerissodactylaТақтұяқтылар]]
| familia = [[Equidae]]
| genus = ''[[Equus (genus)|Equus]]''
| subgenus = ''E. (Equus)''
| range_map = Przewalski's Horse area.png
| range_map_caption = Przewalski's Horse rangeАреал<br/>(reintroducedқайта жерсіндірілген)
| species = ''[[WildEquus horseferus|E. ferus]]''
| subspecies = '''''E. f. przewalskii'''''
| trinomial = ''Equus ferus przewalskii''
21-жол:
| synonyms = ''hagenbecki'' <small>[[Matschie]], 1903</small><br>''prjevalskii'' <small>[[James Cossar Ewart|Ewart]], 1903</small>''<br>typicus'' <small>[[Hilzheimer]], 1909</small>
}}
'''Керқұлан''', Пржевальский жылқысы ({{lang-la|Equus przewalskііferus Poljakovprzewalskii}}) – [[тақтұяқтылар|тақтұяқты]] сүтқоректілердің жылқы тұқымдасына жататын жабайы жылқы түрі. Кейде оны жойылып кеткен [[тарпан ]] жабайы жылқысының түр тармағы деп те есептейді. Денесінің ұз. 230 см, шоқтығына дейін биікт. 130 см, салм. 300 кг-дай. Биелері айғырларынан кіші. Денесін бозғылт қызыл сары түк басқан, жон арқасында ұзына бойы созылған жіңішке түкті белдік тәрізді қарақошқыл жолағы болады. Керқұланды 1878 ж. [[Орталық Азия]]ға жасаған саяхаты кезінде [[Н.М. Пржевальский]] [[Қытай]]дағы Жоңғарияның шөлді аймағынан кездестіріп, терісі мен бас сүйегін Ресейге алып келген. Оны зерттеген орыс ғалымы [[И.С. Поляков]] (1845 – 1887) мұның жабайы жылқының жеке түрі екенін анықтап, [[Н.М. Пржевальский]]дің құрметіне “Пржевальский жылқысы” деп атаған.
[[File:Equus przewalskii Le Villaret 02 2006-07-20.jpg|thumb|left|250px|Керқұлан]]
[[File:Equus przewalskii Parc du Thot 01 2006-07-18.jpg|thumb|240px|left|Head shot, showing convex profileПрофиль]]
 
==Сақтап қалуға әрекет==
[[File:Przewalski's Horse, Dubbo Zoo, c 2005.jpg|thumb|Close up imageleft|]]
19 ғ-ға дейін керқұлан [[Қазақстанның, Моңғолияның, Қытайдың]] құрғақ далалы, шөлейтті-шөлді аймақтарында кең таралған. Жылқы малының білгір маманы, қытайлық қазақ ғалымы [[М.Қалиасқарұлы]]ның “Қазақтың жылқы шаруашылығының шежіресі” деген кітабында Керқұланға мынадай сипаттама берген: “Тұрқы 2 м, биікт. 1,5 –1,3 м, мойны қысқа, әрі жуан, жалы – тік, қысқа әрі сирек, қайратты келеді. Басы үлкен, кеңсірігі жалпақ. Танауы, астыңғы ерні мен иегіне сояуша түк өседі. Құлағы қысқа, қалың, ұшында жарты ай тәрізді ойығы болады...”. Керқұлан – өте қағылез сақ жануар. 10 – 20-дан топтанып үйір құрады. Қыс мезгілінде шағын үйірлер бірігіп қос құрайды. Олар бетеге, ақшөп, теріскен, итсигек, сексеуіл, ермен, жыңғыл, тасбүрген, селеу, дүзгенді, т.б. сүйсініп жейді. Керқұлан, көбінесе, қақ суларын ішеді. “Қағынан жеріген құлан қаңғырып өлер” деген қазақтың дана сөзі соған байланысты айтылған. Қазақстанда 1868 – 71 ж. Керқұлан ның [[Іле]] мен [[Қаратал]] өзендерінің аралығында, [[Ертіс]] өңірінде таралғандығы туралы да мәліметтер кездеседі. Бірақ 20 ғ-дың 60 – 70-жылдарынан кейін керқұлан қазақ даласында мүлде кездеспеген, кейін Қытай мен Моңғолия жерінен де біржола жойылған. Қазіргі кезде керқұлан дүние жүзінің кейбір зоол. бақтарында ғана сақталған. Керқұландарды сақтап қалу және көбейтіп, бұрынғы тарихи таралған аймақтарына қайта жерсіндіру шараларын жүргізу мақсатында [[Нидерланд]] мемлекетінде арнайы қор құрылды (1977). Керқұландарды қайта жерсіндіру жұмыстары Моңғолия жерінде де қолға алынған. Мюнхен зоол. бағында ([[Германия]]) керқұландарды қорғау, санын көбейту жұмыстары жүргізілуде. 2002 ж. осы бақтың директоры [[В.Хеннинг]] Алматыға арнайы келіп, Алматы зоологиялық бағынан таза қанды керқұлан ның [[“Липа”]] атты биесін [[Мюнхен]]ге алып кетті. Керқұлан Халықаралық табиғат қорғау одағының [[“Қызыл кітабына”]] енгізілген. <ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>
 
==Пайдаланған әдебиет==
== Пайдаланылған әдебиеттер ==
<references/>
 
{{stub:Биология}}
{{wikify}}
 
[[Санат:ЖылқыларТақтұяқтылар]]
 
[[bg:Кон на Пржевалски]]
«https://kk.wikipedia.org/wiki/Керқұлан» бетінен алынған