Гипс — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
ш (Бот: Мына үлгі өзгертілді: Stub:Геология)
 
Гипстің жеке кристалдары қалақша, баған, [[призма]] пішінді, ал [[минерал]] [[агрегат]]тары ұсақ түйіршік ([[алебастр]]) немесе талшық ([[селенит]]) масса түрінде кездеседі. Гипс ақ, мөлдір кейде қоспаларына байланысты түрлі түсті, шыныша жылтыр; қаттылығы 1,5, меншікті салмағы 2,3 г/см<sup>3</sup>, балқу температурасы 32 – 41<sup>0</sup>С. Құрғап келе жатқан тұзды [[көл]] мен [[Теңіз|теңіздерде]] шөгеді, басқа сульфаттармен бірге мұнай және [[күкірт]] кендерінде түзіледі, шөгінділер арасында ангидриттің гидратталуынан тұз кендерінің бұзылу-тозу қабаттарында суға ерімейтін үгінді түрінде шоғырланады. Гипс құрылыста, хирургияда, металлургияда, [[қағаз]], бояу, [[цемент]] өнеркәсібінде, мүсін өнерінде, оптикада және ауыл шаруашылығында (тыңайтқыш) қолданылады. Гипстің ірі кен орындары Оңтүстік Қазақстан, [[Шығыс Қазақстан]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]] және [[Алматы облысы|Алматы]] (Үлкен Бұғыты, Кіші Бұғыты) облыстарында бар.<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология— Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2</ref>
 
Кристалдық сырт бейнесі көбінесе таблетка формалас жұқа келеді, кейде призма түрінде болады. Гипстің «қарлығаш құйрық» деген қоспақтары жиі кездеседі. Гипстің жеке кристалы мен қоспағы . Агрегаттары қуыстар ішінде топталып өскен друзалар құрайды. Сонымен қатар оныц майда кристалды тыгыз түрлері болады ([[алебастр]]). Тастың жарықтарында шаншылып салаланып өскен
талшық ты гипстер де болады. Талшықты гипс көбінесе жібекше
құлпырған әдемі келеді.
 
*Жаратылысы. Гипс әр түрлі табиғат жағдайында:
#тұзды көлдердіц шөгінділерінде;
#ангидриттід гидратация қ ұбылысында жыныстардағы су-
дың әсерінен;
#тұ з және сульфид кендерінің үстіңгі үгілу зонасында қал-
дық минерал ретінде пайда болады;
#гипс гидратермалық желілерде сирек кездеседі;
#ол вулканды аймақтарда, әсіресе бу мен газдар атқылаған ыстық арасан көздер (фумаролалар) маңында кездеседі.
Гипс ете бағалы қ ұрылыс материалы болып табылады. Ол
түрлі керкемдік, скульптуралық ендірісте қолдапылады.
 
*Кендері. Гипс біздің елімізде Батыс Уралда, Башқ ұрт, Татар
АССР-інде, Архангельск, Вологодск облыстарында, Солтүстік
[[Кавказ|Кавказда]] ([[Дагестан]]), [[Түрікменстан|Түрікменстанда]], [[Тәжікстан|Тәжікстанда]], [[Өзбекстан|Өзбекстанда]], [[Қазақстан|Қазақстанда]] кездеседі. Гипс кені шет елдердің көбісінде бар.
 
== Пайдаланған әдебиет==
[[Санат: Геология]]
[[Санат: Мұнай және газ]]
[[Санат:Минералогия]]
{{Geology-stub}}
[[Санат:Геология]]
{{wikify}}
 
6974

өңдеме