Майлар — нұсқалар арасындағы айырмашылық

 
==Майлардың табиғатта кездесуі мен маңызы==
Барлық [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] организмдерінде майлар болады. [[Көмірсулар]] мен [[ақуыз|белоктар]] сияқты майлар тағамның негізгі құрам бөлігі (281-кесте).
{| class="wikitable"
[[Сурет:28.PNG|thumb|right|350px]]
|+caption|1-кесте Кейбір тағамның орташа құрамы
|-
!Өнім||Май, %||Көмірсу, %||Белок
|-
|[[Сары май]]||78,5||0,5||0,4
|-
|[[Шоколад]]||37,5||47,5||5,8
|-
|[[Шошка еті]]||35,5||-||2,2
|-
|[[Сиыр еті]]||9,9||-||15,2
|-
|[[Тауық жұмыртқасы]]||11,3||-||10,6
|-
|[[Бидай наны]]||1,5||50,3||6,4
|-
|[[Қант]]||-||95,5||2,7
|-
|[[Балмұздақ]]||3,3||21,2||2,8
|-
|[[Картоп]]||0,4||20,0||1,7
|-
|}
Майлы тағамдарға сары май, мал майы және өсімдік майы жатады. Адамға тәулігіне 50—70 г май қажет. Үнемі майсыз тағаммен қоректену жүйке жүйесі қызметінің бұзылуына, [[иммунитет|иммунитеттің]] төмендеуіне әкеліп соқтырады. Адамның азықпен қабылдайтын майының кемінде үштен бірінің құрамында қанықпаған май қышқылдары бар сұйық майлар болуы керек. Сұйық майдың биологиялық белсенділігі басқа майлармен салыстырғанда жоғары болады. Адам организмі қанықпаған май қышқылдарын өздігінен синтездей алмайтын болғандықтан, оларды даяр күйінде тағаммен қабылдауы керек. Мысалы, сұйық майдың құрамында витамин Е және қан тамырларында [[холестерин|холестериннің]] жиналуына кедергі келтіріп, атеросклерозды болдырмайтын зат — β-ситостерин кездеседі. Сары майда көздің көруі мен адамның бойы мен шашының өсуін қолдайтын зат β-каротин болады. Тазартылмаған (рафинадталмаған) майда организмге аса қажет фосфолипидтер болады.<br>
Организмде майлар асқазан асты безі мен ішек сөлі құрамындағы ферменттердің әсерінен гидролизденіп, глидерин мен карбон қышқылдарына ыдырайды. Май ыдырағанда бөлінетін өнімдер ішек бүрлері арқылы сіңеді де, басқа биологиялық процестерге қатысады, организмге қажетті жаңа майлар синтезделеді. Синтезделген май лимфа жүйесі арқылы қанға сіңіп, қанмен организмнің басқа мүшелеріне тарайды. Клеткаларда зат алмасу процесіне қатысады.<br>
Майлар гидролизденіп, өнімдері біртіндеп тотығады. Ең соңында олар көміртек (IV) оксиді мен суға айналады. Бұл процестер экзотермиялық — организмнің тіршілігіне қажетті энергия бөледі. Осылайша май биологиялық отын, тірі организм үшін энергия көзі болып табылады. Май қорытылғанда бөлінетін энергияның мөлшері көмірсулар мен белоктардан бөлінетін энергиядан екі еседей артық (292-кесте).
{| class="wikitable"
[[Сурет:29.PNG|center|450px]]
|+caption|2-кесте Тағамның негізгі құрам бөліктерінің калориясы
|-
!Тағамның құрам бөлігі||Орташа калориясы, кДж/кг
|-
|[[Майлар]]||38
|-
|[[Көмірсулер]]||16
|-
|[[Белоктар]]||17
|-
|}
Қорытылған май шығыны қоректену процесінде қайта толықтырылады.
Басты энергия көзі болуымен қатар суық климатты ортада тіршілік ететін жануарлардың тері асты май қабаты дене жылуын сақтап, қорғаныш қызмет атқарады.
368

өңдеме