Көмірсутек — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
178.91.128.249 (талқылауы) өңдемелерінен GaiJin соңғы нұсқасына қайтарды
(Беттің барлық мағлұматын аластады)
ш (178.91.128.249 (талқылауы) өңдемелерінен GaiJin соңғы нұсқасына қайтарды)
[[Сурет:Methane-3D-balls.png|thumb|[[Метан]]ның (CH<sub>4</sub>) моделі. Ортасындағы - көміртек атомы, айналасындағы - сутек атомдары.]]
'''Көмірсутектер''' - [[молекула]]лары [[көміртек]] пен [[сутек]] [[атом]]дарынан тұратын [[органика]]лық қосылыстар. Құрамына байланысты көмірсутектер ациклды, алициклды және ароматты қосылыстарға бөлінеді. Химикалық қасиеттері мен құрылысы ұқсас, ал молекулалар құрамы бойынша айырмашылығы бір не бірнеше CH<sub>2</sub> тобы болатын қосылыстарды гомологтар деп атайды, олар гомологтық қатар түзеді. Мысалы, [[қаныққан көмірсутектер]]дің гомологтық қатары. Бұл қатардың бірінші мүшесі – [[метан]], одан соңғылары – бір-бірінен айырмашылығы CH<sub>2</sub> тобы болатын гомологтық қатар мүшелері. Қалыпты жағдайда 1-ден 4-ке дейін көміртек атомдары бар қаныққан көмірсутектер – газдар, 5-тен 17-ге дейін сұйықтар, ал көміртек атомдарының саны 17-ден көптері – қатты заттар. Көмірсутектердің көбі түссіз. Оның негізгі табиғи қоры – [[мұнай]]. Мұнай құрамында 23 – 63%-ға дейін парафиндер, 29,72% шамасында нафтендер, 2 – 16%-ға дейін ароматты көмірсутектер болады. Төменгі алкандар (негізінен, метан) – [[метан]], [[этан]], [[пропан]] – [[Табиғи газ|табиғи газдар]] құрамында болады. Көмірсутектер, негізінен, [[мұнай]] айдау процесі кезінде алынады, сондай-ақ [[көміртек оксиді]] мен сутекті [[катализатор]] қатысында қыздырғанда қалыпты парафиндер мен тармақталған [[парафин]]дер қоспасы түзіледі. Қаныққан көмірсутектер жанар май, жағар май алу үшін шикізат ретінде қолданылады. Кокстік химия өндірісінде алынатын ароматты көмірсутектер дәрі-дәрмек, [[хош иісті заттар]] алуда, ал қанықпаған көмірсутектер [[спирт]], [[ацетон]], [[жасанды каучук]] алуда пайдаланылады.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref> <ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref>
 
 
==Пайдаланған әдебиет==
<references/>
 
[[Санат: Көмірсутектер]]
{{Stub}}
{{wikify}}
 
[[am:ሀይድሮካርቦን]]
[[ar:هيدروكربون]]
[[az:Karbohidrogenlər]]
[[bg:Въглеводород]]
[[ca:Hidrocarbur]]
[[cs:Uhlovodíky]]
[[cy:Hydrocarbon]]
[[da:Kulbrinte]]
[[de:Kohlenwasserstoffe]]
[[el:Υδρογονάνθρακες]]
[[en:Hydrocarbon]]
[[eo:Hidrokarbono]]
[[es:Hidrocarburo]]
[[et:Süsivesinikud]]
[[fa:هیدروکربن]]
[[fi:Hiilivety]]
[[fr:Hydrocarbure]]
[[ga:Hidreacarbón]]
[[gl:Hidrocarburo]]
[[he:פחמימן]]
[[hi:हाइड्रोकार्बन]]
[[hr:Ugljikovodici]]
[[ht:Idwokabi]]
[[hu:Szénhidrogének]]
[[id:Hidrokarbon]]
[[io:Hidrokarbido]]
[[is:Kolvetni]]
[[it:Idrocarburi]]
[[ja:炭化水素]]
[[jv:Hidrokarbon]]
[[ko:탄화수소]]
[[la:Carbonium hydrogenatum]]
[[lb:Kuelewaasserstoffer]]
[[lt:Angliavandenilis]]
[[lv:Ogļūdeņraži]]
[[mk:Јаглеводород]]
[[mn:Нүүрсустөрөгч]]
[[mr:कर्बोदक]]
[[ms:Hidrokarbon]]
[[nl:Koolwaterstof]]
[[nn:Hydrokarbon]]
[[no:Hydrokarbon]]
[[oc:Idrocarbur]]
[[pl:Węglowodory]]
[[pt:Hidrocarboneto]]
[[ro:Hidrocarbură]]
[[scn:Idrucarburu]]
[[si:හයිඩ්‍රොකාබන]]
[[simple:Hydrocarbon]]
[[sk:Uhľovodík]]
[[sl:Ogljikovodik]]
[[sq:Hidrokarburet]]
[[sr:Угљоводоник]]
[[su:Hidrokarbon]]
[[sv:Kolväte]]
[[ta:ஹைடிரோகார்பன்]]
[[th:ไฮโดรคาร์บอน]]
[[tr:Hidrokarbon]]
[[uk:Вуглеводні]]
[[ur:آبکاربن]]
[[vi:Hiđrôcacbon]]
[[zh:烃]]
[[zh-yue:烴]]
6682

өңдеме