Мақат ауданы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
безендіру
ш (→‎Пайдаланған әдебиет: безендіру-Атырау облысы үлгі қосылды)
ш (безендіру)
{{Әкімшілік бірлік
{{Infobox Settlement
|nameТүс1 = ={{түс|Қазақстан}}
|official_nameҚазақша атауы = =Мақат ауданы
|settlement_type =ауданы <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)-->
|Шынайы атауы =
|official_name =Мақат ауданы
|image_map Елтаңба = Makat District Kazakhstan.png
|mapsize Ту = 300px
|Елтаңбаның ені =
|map_caption =
|image_map1 Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|mapsize1 = 150px
|map_caption1Тудың аты = =
|pushpin_mapЕл = Қазақстан
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|pushpin_label_position =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|subdivision_type = [[Ел тізімі|Елі]]
|subdivision_nameregion = {{KAZ}}
|type =
|subdivision_type1 = [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|деңгей =
|subdivision_name1 = [[Атырау облысы]]
|CoordScale =
|subdivision_type2 = Аудан орталығы
|Әнұраны =
|subdivision_name2 = [[Мақат]] кент
|Статусы =
| timezone = +5
|subdivision_name1Кіреді = [[Атырау облысы]]
| utc_offset = +5
|Енеді = 6 кент
|population_as_of = 2010<ref>[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/Демография/03_2010-Б-15-07-К.rar ҚР елді мекендерінің тұрғындар саны]</ref>
|subdivision_name2Астанасы = [[Мақат]] кент
|population_footnotes =
|population_note Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|population_total = 29 881
|Құрылды = [[1938]]
}}
|Таратылған уақыты =
'''Мақат ауданы''' — [[Атырау]] облысының [[орталық]] аумағындағы [[әкімшілік]] бөлік. 1938 жылы құрылған. Жер аумағы 4,9 мың км². Халқы 26,6 мың адам (2003). Құрамында 6 [[кент]] бар. Орталығы — [[Мақат]] кенті. Мақат ауданы [[Каспий маңы ойпаты|Каспий маңы ойпатының]] орталық бөлігінде орналасқан. Жер бедері жазық. Аумағында [[пермь-триас]], ортаңғы [[юра]] және [[бор]] дәуірлерінің жыныстарында түзілген тұзды күмбездерде шоғырланған ірі 23 [[мұнай]], [[газ]] кен орындары бар. Одан басқа [[калий]] тұзы және [[гипс]] кен орындары да кездеседі. Ірі мұнай кен орындарына [[Бекбике]], [[Қошқар]], [[Сағыз]], [[Мақат]], [[Доссор]], [[Таңатар]], [[Байшонас]], [[Комсомол]], [[Ескене]], [[Қарсақ]], [[Ботақан]], т.б. жатады. Мақат ауданының [[климат|климаты]] тым континенттік және құрғақ; қысы біршама суық ([[қараша]] — [[наурыз]] айларында). Ауа райының орташа температурасы қаңтарда –10°С (кейде –35 — 40°С-қа дейін төмендейді), шілдеде 25°С (кейде 40°С-тан да жоғары). Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150 — 175 мм. Тымық күндер аз. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4,5 — 5 м/с, қатты желдер де (10 — 15 м/с-қа дейін) болып тұрады. Жер беті суларынан тек ауданның шығыс бөлігі бойымен ағып өтетін суы тұзды [[Сағыз өзені]] ғана бар. Тереңде жатқан жер асты суларының минералдығы жоғары. Егіншілікке жарамсыз [[сор]], сортаңды, бозғылт және сұр топырақ қабаттарында, көбінесе, [[боз жусан]], [[көкпек]] және [[бұйырғын]] өседі. Жануарлар дүниесін шөлге бейім [[кемірушілер]] мен [[бауырымен жорғалаушылар]] құрайды. Мақат ауданының халқы түгелімен дерлік қалалық жерде қоныстанған. Халықтың 1 км²-ге шаққандағы орташа тығыздығы 5,3 адам. Оның басым көпшілігі [[қазақтар]] (96,5%). Басқа ұлт өкілдерінен [[орыстар]], [[украиндар]], т.б. тұрады. Елді мекендері: [[Доссор]], [[Мақат]], [[Байшонас]], [[Ескене]], [[Комсомол]], [[Қошқар]] кенттері.
|mapsize1Басшысы = 150px
|Басшының түрі = Әкім
|Басшысы2 =
|Басшының түрі2 =
|map_captionЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тілі = Қазақ тілі
|Тілдері =
|population_as_ofТұрғыны = 201029 881<ref>[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/Демография/03_2010-Б-15-07-К.rar ҚР елді мекендерінің тұрғындар саны]</ref>
|Санақ жылы = 2010
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны = 6
|Тығыздығы = 5,3
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы = 4,9
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны = 7
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Ендік =
|Бойлық =
|Карта = Makat District Kazakhstan.png
|Карта ені = 300
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Уақыт белдеуі = [[UTC+5]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Телефон коды = +7 71236
|Пошта индекстері = 0606XX
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды = E
|Сайты =
|Commons санаты =
|Түсініктемелер =
}}'''Мақат ауданы''' — [[Атырау]] облысының [[орталық]] аумағындағы [[әкімшілік]] бөлік. 1938 жылы құрылған. Жер аумағы 4,9 мың км². Халқы 26,6 мың адам (2003). Құрамында 6 [[кент]] бар. Орталығы — [[Мақат]] кенті. Мақат ауданы [[Каспий маңы ойпаты|Каспий маңы ойпатының]] орталық бөлігінде орналасқан. Жер бедері жазық. Аумағында [[пермь-триас]], ортаңғы [[юра]] және [[бор]] дәуірлерінің жыныстарында түзілген тұзды күмбездерде шоғырланған ірі 23 [[мұнай]], [[газ]] кен орындары бар. Одан басқа [[калий]] тұзы және [[гипс]] кен орындары да кездеседі. Ірі мұнай кен орындарына [[Бекбике]], [[Қошқар]], [[Сағыз]], [[Мақат]], [[Доссор]], [[Таңатар]], [[Байшонас]], [[Комсомол]], [[Ескене]], [[Қарсақ]], [[Ботақан]], т.б. жатады. Мақат ауданының [[климат|климаты]] тым континенттік және құрғақ; қысы біршама суық ([[қараша]] — [[наурыз]] айларында). Ауа райының орташа температурасы қаңтарда –10°С (кейде –35 — 40°С-қа дейін төмендейді), шілдеде 25°С (кейде 40°С-тан да жоғары). Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150 — 175 мм. Тымық күндер аз. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4,5 — 5 м/с, қатты желдер де (10 — 15 м/с-қа дейін) болып тұрады. Жер беті суларынан тек ауданның шығыс бөлігі бойымен ағып өтетін суы тұзды [[Сағыз өзені]] ғана бар. Тереңде жатқан жер асты суларының минералдығы жоғары. Егіншілікке жарамсыз [[сор]], сортаңды, бозғылт және сұр топырақ қабаттарында, көбінесе, [[боз жусан]], [[көкпек]] және [[бұйырғын]] өседі. Жануарлар дүниесін шөлге бейім [[кемірушілер]] мен [[бауырымен жорғалаушылар]] құрайды. Мақат ауданының халқы түгелімен дерлік қалалық жерде қоныстанған. Халықтың 1 км²-ге шаққандағы орташа тығыздығы 5,3 адам. Оның басым көпшілігі [[қазақтар]] (96,5%). Басқа ұлт өкілдерінен [[орыстар]], [[украиндар]], т.б. тұрады. Елді мекендері: [[Доссор]], [[Мақат]], [[Байшонас]], [[Ескене]], [[Комсомол]], [[Қошқар]] кенттері.
Мақат ауданында, негізінен, мұнай мен газ өнеркәсібі дамыған. Мұнай өнеркәсібін мұнда алғаш рет 1911 жылы [[орыс-ағылшын кәсіпорны]] ұйымдастырды. 1917 жылға дейін оның құрамында тек қана Доссор (1911) мен Мақат (1915) мұнай кәсіпшіліктері жұмыс істеді. 1920 жылы олар “Ембімұнай” тресіне біріктірілді. Кейіннен оның құрамы жаңадан ұйымдасқан Байшонас, Сағыз, Комсомол, Қошқар, т.б. мұнай кәсіпшіліктерімен толықты. Мұнай тасымалын іске асыру мақсатында 1939 — 40 жылы Атырау — Ор темір жол мен [[мұнай құбыры]] және оны өзге кәсіпшіліктермен қосатын мұнай құбырының тарамдары салынды. Аудандағы ірі кәсіпорындар қатарына Мақат мұнай басқармасы, [[локомотив депосы]], Мақат [[темір жол]] желілік басқармасы, Мақат [[темір жол станциясы]], Доссор мұнай басқармасы, “[[Доссормұнаймаш]]” [[ЖШС]], т.б. жатады. Білім беру және денсаулық сақтау мекемелерінен жалпы білім беретін 12 [[мектеп]],[[мәдениет үйі]], 4 [[клуб]], [[аудандық аурухана]] мен [[емхана]], Доссор кенттік ауруханасы, 6 [[фельдшерлік-акушерлік пункт]], 2 отбасылық [[амбулатория]] бар. 1937 жылдан бастап “[[Мұнайшы]]” атты аудандық газет шығады. Аудан жері арқылы Мақат — Бейнеу — Қоңырат, Мақат — Индербор т. ж. және Атырау — Мақат — Қандыағаш — Ақтөбе, Доссор — Құлсары, Доссор — Байшонас, Мақат — Сағыз [[автомобиль]] жолдары өтеді.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]] 6 том</ref>