Ақыш Аймағамбетов

Ақыш Аймағамбетов  (1893, бұрынғы Торғай оязы Шұбалаң болысы – 03.02.1942, Қостанай қаласы) – ақын, саяси қуғын-сүргін құрбаны. Алаш қозғалысына қатысып, ел ішінде мәдени-ағарту жұмыстарын жандандыруға араласқан. 1916 жылғы Торғай көтерілісіне қолдау көрсетіп, Омар, Күдері, Сәт ақындарымен бірге халықты бостандық жолындағы күреске шақырған. Өлеңдері 1926 жылы баспадан шыққан «1916 жыл» жинағында жарияланып, «Қамал бұзған қаһарман» дастаны «1916 жыл» деген атпен 1938 жылы жеке кітап болып баспадан шыққан. Өлкеде кеңес өкіметі орнағаннан кейін жаппай ұжымдастыру жұмысына белсене араласып, ұжымшар басқармасы төрағасының орынбасары болып істеген. Дегенмен, «1930 жылы байлардың Қарақұмдағы көтерілісіне қатысты» деп танылып, 1941 жылы 8 шілдеде ОГПУ үштігінің шешімімен 3 жылға бас бостандығынан айырылған. Осы жылдың тамыз айында «КСРО-ның қазіргі құрылысына қас пиғылдағы кісі, 1918-19 жылдардағы алашордашыл қаскүнемдермен қызыл партизандарға қарсы күрес жүргізді, ел арасында фашистік Германияны мадақтайтын зиянды сыбыстар таратты» деген жалған айып тағылып, «үштіктің» шкшімімен атылды. Қазақ КСР прокуроры 1977 жылғы 11 ақпанда Ақаштың ісін қайта қарап, толық ақтады. 1933 жылы ақын «жаппай қуғын-сүргіннің құрбаны» деп танылды. Ақынның өз қолымен, латын әріптерімен жазған Қарақұм көтерілісі туралы бір дәптер өлеңдері мен қара сөзбен жазған еңбегі сақталған. Бұл көлемді еңбекті Ғайыпназар Қойшин кириллицаға көшіріп, түсініктемелерімен қайта жариялады. «Қамал бұзған қаһарман» дастаны 1996 жылы «Рауан» баспасынан жарық көрген «1916 жыл» жинағында  ел аузынан деген айдармен берілген. Дастанда орыс патшасының озбырлығына қарсы қарулы көтеріліске шыққан халықтың ыза-кегі, Амангелді батырмен қатар, Омар, Әкімбектердің қаһармандық тұлғалары шынайы сомдалған.[1]
  1. "Торғай елі" энциклопедиясы. Құрастырған Т.Рсаев. Алматы,"Арыс" баспасы 2013 жыл