Басты мәзірді ашу

Буынаяқтылар ерекшеліктері


Буынаяқтылар- денесі буылтықты, екі жақты симметриялы, көпжасушалы жәндіктер. Олардың аяқтары буын-буынымен орналасқандықтан, оларды- буынаяқтылар деп атайды. Дүние жүзіндегі жер шарын мекендейтін жануарлар дүниесінің 80 пайыздан астамы буынаяқтылар үлесіне тиеді. Қазір ғылымға олардың 1 миллионнан астам түрлері белгілі. Олардың өзіндік 3 классы бар: шаянтектестер, өрмекшітектестер, бунақденелілер.

Буынаяқты жәндіктердің арғы тегі көп қылтанды буылтық құрттар деп есептеледі. Буылтық құрттардан негізгі айырмашылығы- денесі хитиндік затпен қапталған. Хитин- жасуныққа ұқсас ағзалық зат. Шаянтектестерде хитинге әктенген заттар сіңеді. Ал өрмекшітектестердің, бунақденелілердің хитинінде нәруыз көп болады. Жабынның ішкі жағынан жеке будаланған тері-бұлшықет қапшығының бұлшықеттері бекінеді. Соның нәтижесінде дене бөліктері біріне-бірі тәуелсіз, дәлме-дәл, өте шапшаң және тиімді қозғалыс жасай алады. Буынаяқтылардың сыртқы хитин жабыны өте жұқа, әрі жеңіл. Сондықтан, буынаяқтылар салмағы ауыр бақалшақты былқылдақденелілерден әлдеқайда оңтайлы қимылдайды. Хитин берік болғандықтан, созылмайды. Буынаяқтылар денесі өскенде хитинді жабын мезгіл-мезгіл денеден сыпырылып, түлейді. Хитинді жабынның қалың-жұқалығы барлық жәндіктерде бірдей емес. Өзен шаяны, таңқышаян жабыны, қоңыздың қатты қанаты және жабыны өте қалың. Ал маса, шыбын, т.б. жәндіктердің жабындары жұқа келеді. [1]

ДереккөздерӨңдеу

  1. Green кітабы