Марқакөл ауданы

Марқакөл ауданыШығыс Қазақстан облысының шығыс бөлігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы – Марқакөл ауылы.

Қазақстан ауданы
Марқакөл ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Шығыс Қазақстан облысы

Аудан орталығы

Марқакөл

Ауылдық округтер саны

5

Ауыл саны

23

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Марқакөл ауылы, Крахмаль көшесі, №67

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

1 қаңтар 2024 жыл

Жер аумағы

11 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

7814 адам (2021)

Сандық идентификаторлары
Автомобиль коды

16

Қазақстан картасындағы Марқакөл ауданы

Облыс картасындағы Марқакөл ауданы

Тарихы

өңдеу

Марқакөл ауданы Семей округінің құрамында 1928 жылы 17 қаңтарда Семей облысы Зайсан уезінің Дарственный және Пограничный болыстарының бөліктерінен құрылды (1928 жылы 3 қыркүйекте БОАК бекітілген)[1]. Оның құрамына жеті селолық кеңес (Боран, Черняев, Горный, Өспен, Шүмек, Алексеев, Архипов) және үш ауылдық кеңес (Шығыр, Қалжыр, Терісай) кірді[2].

БОАК 1930 жылғы 23 шілдедегі жарлығымен Қазақ АКСР-інде округтік бөлініс жойылып, іріленділген аудандарға негізделген аудандық бөлініс енгізілді. Осыған байланысты Марқакөл ауданы таратылып, оның аумағы 1930 жылы 17 желтоқсаннан бастап тікелей республикалық бағыныста болған Зайсан және Катонқарағай аудандарының[3] құрамына енді.

1939 жылы 16 қазандағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Зайсан және Катонқарағай аудандарының шағындалуына байланысты Марқакөл ауданы 1932 жылдың 20 ақпанынан бастап болған Шығыс Қазақстан облысының құрамында қайта құрылып, құрамында он ауылдық кеңестерді біріктірді: Алексеев, Архипов, Горный, Қалжыр, Өспен, Шығыр, Бобров, Бұғымүйіз, Орлов, Пролетар[4].

1954 жылғы 13 тамыздағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен ауылдық кеңестердің бір бөлігі: Өспен және Алексеев - Алексеев, Бұғымүйіз бен Орлов — Орлов, Қалжыр мен Шығыр — Шығыр ауылдық кеңестеріне біріктірілді[5].

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1957 жылғы 26 қыркүйектегі жарлығымен ауылдық кеңестер: Бобров, Орлов және Пролетар - Бобров, Боран және Шығыр - Боран, Горнов және Архипов - Горнов ауылдық кеңестеріне біріктірілді[6].

1963 жылы 2 қаңтарда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Марқакөл ауданы екінші рет таратылды, аумағы Күршім ауылдық ауданы құрамына кірді[7].

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1964 жылғы 31 желтоқсандағы жарлығымен ауылдық және өнеркәсіптік аудандарға бөліну тоқтатылды. Күршім ауданынан жаңадан құрылған Марқакөл ауданына: Алексеев, Бобров, Боран, Горнов ауылдық кеңестері берілді[8].

Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің 1967 жылғы 12 шілдедегі № 353 шешімімен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 29 мамырдағы қаулысына сәйкес Черняев ауылдық кеңесі құрылды[9].

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1972 жылғы 28 маусымдағы жарлығымен Қарой ауылдық кеңесі құрылды[10].

1986 жылы аудан құрамына 6 ауылдық кеңес кірген: Алексеев, Бобров, Боран, Горный, Қараой, Черняев.[11]

Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылғы 23 мамырдағы жарлығымен Марқакөл ауданы үшінші рет таратылып, аумағы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданының құрамына енді[12][13].

2023 жылғы 28 желтоқсандағы ҚР Президентінің №424 Жарлығымен 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап Марқакөл ауданы төртінші рет құрылып, Күршім ауданының құрамынан бөлініп шықты.[14]

Географиялық орны

өңдеу

Аудан батысында Күршім, солтүстігінде Катонқарағай, оңтүстігінде Зайсан аудандарымен, шығысында Қытай Халық Республикасымен шектеседі.

Халқы

өңдеу
1959 1970 1979 1989[15] 2009 2021
 17532 21720 22222 22458 12477 7814

Әкімшілік бөлінісі

өңдеу

23 елді мекен 5 ауылдық округке біріктірілген:

Халқының саны (2009, 2021)[16]
Ауылдық округтері 2009 2021 2021 2009-ға пайызбен Ерлер 2009 Ерлер 2021 2021 2009-ға пайызбен Әйелдер 2009 Әйелдер 2021 2021 2009-ға пайызбен
Ақбұлақ ауылдық округі 738 243 32,9 372 140 37,6 366 103 28,1
Боран ауылдық округі 2901 1697 58,5 1465 909 62 1436 788 54,9
Қалжыр ауылдық округі 2543 1514 59,5 1272 771 60,6 1271 743 58,5
Марқакөл ауылдық округі 5124 3531 68,9 2561 1804 70,4 2563 1727 67,4
Төсқайың ауылдық округі 1171 829 70,8 604 459 76 567 370 65,3
ЖАЛПЫ САНЫ 12477 7814 62,6 6274 4083 65 6203 3731 60,1

Дереккөздер

өңдеу
  1. Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі анықтамалығы (1920 ж. тамыз — 1936 ж. желтоқсан), А-А, 1956., С. 200.
  2. Шығыс Қазақстан облысының мемлекеттік мұрағаты, ф. 752, оп. 2, д. 489, л. 33.
  3. Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі анықтамалығы (1920 ж. тамыз — 1936 ж. желтоқсан), А-А, 1956, — С. 212.
  4. Шығыс Қазақстан облысының мемлекеттік мұрағаты, ф. 752, оп. 2, д. 147, л. 1.
  5. ҚР Орталық мемлекеттік мұрағаты, ф. 1109, оп.5, д. 511, л. 104
  6. ҚР ОМА, ф. 1109, оп. 5, д. 633, л. 32.
  7. КСРО Жоғарғы Кеңесінің тізімдемелері, 1963 ж., №12, 169—172 б.
  8. КСРО Жоғарғы Кеңесінің тізімдемелері, 1965 ж., №2, 44 б.
  9. Шығыс Қазақстан облысының мемлекеттік мұрағаты, ф. 176, оп. 3, д.1061, л. 15.
  10. КСРО Жоғарғы Кеңесінің тізімдемелері, 1972, №29, 37 б.
  11. Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлініс
  12. Газета «Казахстанская правда», 24 мамыр 1997, № 121.
  13. Марқакөл ауданы. Әкімшілік-аумақтық өзгерістер
  14. Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы
  15. Ресей империясы, КСРО халық санақтары
  16. 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары