Қызылжар ауданы

Қызылжар ауданыСолтүстік Қазақстан облысының солтүстік бөлігінде орналасқан әкімшілік бөлініс. Аудан 1997 жылы Бескөл және Соколов аудандарының қосылу нәтижесiнде құрылған. Аумағы 6,15 мың км2. Орталығы – Бескөл ауылы, облыс орталығымен аралығы 12 км.

Қазақстан ауданы
Қызылжар ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Солтүстік Қазақстан облысы

Аудан орталығы

Бескөл

Ауылдық округтер саны

19

Ауыл саны

69

Әкімі

Болат Серiкұлы Жұмабеков[1]

Тарихы мен географиясы
Координаттары

54°51′ с. е. 69°15′ ш. б. / 54.850° с. е. 69.250° ш. б. / 54.850; 69.250 (G) (O) (Я)Координаттар: 54°51′ с. е. 69°15′ ш. б. / 54.850° с. е. 69.250° ш. б. / 54.850; 69.250 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1967 жыл[2]

Жер аумағы

6,15 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

44 214[3] адам (2019)

Ұлттық құрамы

орыстар (57,26%)
қазақтар (31,30%)
немістер (3,19%)
украиндар (2,27%)
татарлар (1,67%)
беларустар (0,76%)
поляктар (0,46%)
армяндар (0,40%)
әзірбайжандар (0,28%)
чуваштар (0,18%)
башқұрттар (0,17%)
литвалықтар (0,14%)
өзбектер (0,17%)
тәжіктер (0,11%)
басқа ұлт өкілдері (1,63%).[4][5]

Сандық идентификаторлары
Пошта индексі

150700-150714

Автомобиль коды

15

[kzh.sko.gov.kz kzh.sko.gov.kz]

Қазақстан картасындағы Қызылжар ауданы

Жер бедері, өсімдігі мен жануарлар дүниесіӨңдеу

Оңтүстiгiнде Есiл және М. Жұмабаев, шығысында Аққайың, батысында Мамлют аудандарымен және солтүстiгiнде Ресей Федерациясының Түмен облысымен шектеседі. Аудан жері Есіл өзенiнiң бойында, орманды дала зонасында орналасқан. Жердiң үстiңгi қабаты қара топырақты. Жер бедері жота-жонды, бел-бұйратты, тоғайлы-ойпаңды, жазық жерлер мен Есіл-Тобыл және Есіл-Ертіс өзендері аралықтарындағы Батыс Сібір жазығының көл шұңқырлары да жатады. Аудан аумағының бүкіл меридиандық бағытымен жайылмасында ескі арналары мен шығанақ-қойнауы мол Есіл өзені ағып жатыр. Оның аудан аумағындағы ұзындығы 166 км. Өзеннің кең аңғары шөптесінге бай, мұнда бетеге, боз, бидайық, сұлыбас, қалуен, жусан және басқа да азықтық, емдік шөп өседі. Ауданның аумағының 18%-ын орман қамтыған. Кейбір жер телімдерінде «Қазақстан Қызыл кітабына» енгізілген байырғы геологиялық дәуірдің реликті өсімдіктері сақталған. Ағаштан қайың, көктерек, сібір үйеңкісі, терек өседі. Бұталары: тал, итмұрын, шие, т.б. Жеуге жарамды саңырауқұлақ, жидектер бар. Хайуанаттар әлемі – бұлан, елік, қабан, қасқыр, түлкі, қоян, ондатра, т.б. Құстары: аққу, қаз, үйрек, бүркіт, тектестер, т.б. Өзен-көлдерінде шабақ, табан, алабұға, шортан, лақа, шаян өседі. «Қызыл кітапқа» ақ тышқан, елік, борсық, өсімдіктен – Шолпанкебіс, бұйра лалагүл, саз қазанағы, көктем жанаргүлі, ақ-тұңғиық, кәдімгі арша енгізілген. Ауданда "Согров табиғи қорықшасы", "Серебряный бор" орманы, т.б. республикалық деңгейдегі мемлекеттік табиғат ескерткіштері орналасқан.[6]

ХалқыӨңдеу

Тұрғындары 44 214 адам (2019). Ұлттық құрамы: орыстар (57,26%), қазақтар (31,30%), немістер (3,19%), украиндар (2,27%), татарлар (1,67%), беларустар (0,76%), поляктар (0,46%), армяндар (0,40%), әзірбайжандар (0,28%), чуваштар (0,18%), башқұрттар (0,17%), литвалықтар (0,14%), өзбектер (0,17%), тәжіктер (0,11%), басқа ұлт өкілдері (1,63%).

Әкімшілік бөлінісіӨңдеу

69 елді мекен 19 ауылдық округтерге біріктірілген:

Аудан экономикасы (1990 жылдар)Өңдеу

Қызылжар ауданының дәстүрлі кәсібі – астық, ет, сүт өнеркәсібі. 1992 жылға дейін 16 кеңшар мен 6 ұжымдар, сондай-ақ 2 аудандық мамандандырылған шаруашылық бірлестігі, мемлекеттік асыл тұқымды станса, 2 ірі құс фабрикасы болған. Нарықтық экономикаға өтуге байланысты бұл шаруашылықтардың негізінде шаруа қожалықтары, жеке сауда-коммерциялық мекемелер мен акционерлік бірлестіктер құрылды.Қазір өндеу өнеркәсібі орындарының ішінде май және нан зауыттары, тұрмыстық қызмет көрсету мен жергілікті өнеркәсіп комбинаттары, көліктік және құрылыс-жөндеу ұйымдары жұмыс істеуде. Бескөл ауылы аумағында Солтүстік Қазақстан Мал шаруашылығы және малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институты, сондай-ақ тәжірибе шаруашылығы бар. Бескөл құс фабрикасы диеталық жұмыртқа мен құс етін шығарады.

Жол торабыӨңдеу

Аудан бойынша Қазақ (Петропавл – Алматы), Ресей Федерациясының Оңтүстік Орал темір жолы; Петропавл – Есім (РФ), Петропавл – Көкшетау, Петропавл – Қорған, Петропавл – Омбы (РФ) автомобиль жолдары, Уфа – Петропавл – Омбы мұнай құбыры өтеді.

ИнфрақұрылымыӨңдеу

Ауданда 67 жалпы білім беретін мектеп, 2 кәсіптік-техникалық мектеп, Новоникол «Жасөспірімдер үйі», 2 балабақша, облыстық жасөспірімдер мен балалардың велоспорт спорт мектебі, балалар мен жасөспірімдердің дене тәбиесі дайындығы мектебі, Архангел коррекциялық балалар үйі, жетім балаларға арналған Соколов арнайы мектеп-интернаты, 9 мәдениет үйі, 6 клуб, 15 кітапхана, 3 киноқондырғы қызмет көрсетеді. Ауданда орталық аурухана, ауылдық аурухана, 9 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, 8 фельдшерлік-акушерлік пункт, 47 фельдшерлік пункт, 14 дәріхана, 1 санэпидстанса бар. 1989 жылы Прибрежный ауылдық округінің аумағында радон суының қоры табылды, бұл қайнар көзі негізінде емдеу профилакторийі жұмыс істейді. 1991 жылы Михайловка ауылында жер асты минералды суларын шығару басталды.

Қызылжар ауданы 1967 жылдан бастап орыс тілінде «Маяк», 2003 жылдан бастап қазақ тілінде «Қызылжар» газеттері шығады.

Тарихи ескерткіштеріӨңдеу

Қызылжар ауданында тарихи және археологиялық 20 ескерткіш, саяси тұтқындар жол телімі (18 ғ.) және пошталық жол (19-ғ. басы) тіркелді.

ДереккөздерӨңдеу

  1. Аудан әкімі. Солтүстік Қазақстан облысының Қызылжар ауданы әкімінің ресми интернет-ресурсы. Тексерілді, 3 желтоқсан 2016.
  2. Қысқа тарихи анықтама. Солтүстік Қазақстан облысының Қызылжар ауданы әкімінің ресми интернет-ресурсы. Тексерілді, 3 желтоқсан 2016.
  3. Солтүстік Қазақстан облысының Статистика департаменті. 01.07.2019
  4. Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі. Қазақстан Республикасы тұрғындарының облыстар, қалалар мен аудандар, жынысы мен жас ерекшелігі топтары, этностық бөлігі бойынша 2019 жылдың басындағы саны Мұрағатталған 27 маусымның 2012 жылы.
  5. 2009 жылғы санақ бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы
  6. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, I том

Сыртқы сілтемелерӨңдеу